CUMARTESİ YAZILARI

buralardan notlar

2012-01-08T23:12:00.001+02:00

"eğer bir yeri seviyorsan orası dünyanın en güzel yeridir... eğer dünyanın en güzel yerini sevmiyorsan orası dünyanın en güzel yeri değildir."
uçakta yanımda oturan konyalı genç kadın, birkaç aydır kaldığı van için arka arkaya o kadar çok olumsuz şey sıralayınca aklıma takılmıştı bu cümle. buralarda, gevaş'ta söylendiğini daha sonra hatırladım.
"yağışsız, bütün gün güneş tepende. otlu peynirleri güzel değil, kahvaltı kahvaltı diyorlar dünyanın parası. aman açık su içmeyin, et yemeyin. kadının depremde çocuğu öldü, bir hafta sonra kapının önünde çekirdek çitliyordu."
ve dilin altındaki esas bakla: "ikinci depremde pankartlarla yürüdüler, nankör bunlar. inanç olmayan yerden hayır gelmez, yüzde doksandokuz.."

ah bu ezberler, ah bu kötücül dil..

oysa van'da güneş ve geniş gökyüzü ve sakin, asil, tevekküllü insanlar, 'başm gözüm üstüne' enfes elmalar, dünyayla dalga geçebilme yeteneği, 'intikam mahalleleri'nde, beyin cerrahı olmak isteyen parlak gülüşlü çocuklar, yoksulun da zenginin de ekonomisi zaten kör topal bir şehirde olmayı paylaşması.. ve uzakta, çok uzakta olmak.

çocuğunuz öldükten ne kadar zaman sonra çekirdek çitlemeye hak kazanırsınız?
-------------------------------------------------------------------------------
edremit'te 200 yıllık bir kerpiç evin 4 m.ye varan yüksek tavanlarının huzur ve güven veren gölgesinde akşam yemeği. çadırda kalma teklifine bile kızan faruk amca 'buraların en sağlam evi bu' diyor gururla: "bu sıvaları 1954'te yaptırdım ben. dört tane hatıl var evde. bir tanesi taş temelin üzerinde, biri pencerelerin altında, biri pencerelerin üstünde, biri de çatının altında. sanat önemlidir, ustalık önemlidir. usta adam bir ekmek istiyorsa sen ona iki ekmek vereceksin işini yapması için.'
peki biz bir hatıla, yarım ekmeğe ne zaman, nasıl razı olduk? ha faruk amca?
---------------------------------------------------------------------------
minibüslerde 'ağla gözüm'. müslüm gürses, ahmet kaya, azer bülbül esintileri var bu adamda derken.. görünenle yetinenler, ölüm karşısında sussalar bari. titreme üzerine yapılan espriler gönlümü kararttı bir de ta buralarda.
***
kadın erkek çoluk çocuk herkesin 'hocam' demesine o kadar alıştım ki, bundan sonra beni ancak bu lafın kaynağı odtü semaları keser.
***
bütün gece hiç kesilmeyen silah seslerine bir aşiret çocuğunun güldüren yorumu: "sanırsın kurtuluş savaşındalar!"
***
erciş'e giderken o kadar çok bekledik, o kadar çok bekledik, o kadar çok bekledik ki, bir ara hayatımın kalan kısmını minibüste geçirecekmişim gibi geldi. vanlılar gürültüsüz insanlar, bir yuva gibi sarıp sarmalıyor her yer insanı.
***
değişmeden, dönüşmeden dönülen yola yol denmez.
***
birileri için oraları olan, başka birilerinin buraları.

van günlüğü

2012-01-07T10:19:00.001+02:00

15 kasım
istanbul'da hava soğumadı gibi davranıyor, yağmuru, rüzgârı görmezlikten geliyorum. yapabiliyorum da şartlar gereği. ama van'daki soğuğu iliklerimde hissetmemin çaresi yok, önüne geçemiyorum.. gitmeli de, nasıl..
25 kasım
haftaya van'a gidiyorum a dostlar. kesin galiba sanırsam inşallah.
29 kasım
van'ın izini sürmeye çalışan gazetecilere twitter'da 'yeter van'dan bahsetme', 'van da baydı artık', 'van diye diye türkiye'deki gündemi unuttunuz' filan diyenlerin yatacak yeri yok evet.. icraatlarını yüceltmeye çalıştığınız hükümetler gider, siz vicdanınızla başbaşa kalırsınız. eğer hâlâ duruyorsa..
1 aralık
haber bültenlerinde her akşam itinayla birer adet mutlu, huzurlu van haberi üretiliyor. çocuklar doğum gününde eğlendi, çadırda asker eğlencesi, aman da valiliğin mağazasından her türlü ihtiyaçlarını ne güzel aldılar! onlar çıktı kerevetine, siz de rahat rahat uyuyabilirsiniz. devlet baba yaraya üfler: "geçti di mi, geçti geçti.."
4 aralık
ruhen yola çıktı, kendisi yarın gidiyor.
6 aralık
güneş. toz. soğuk. karlı dağlar. parlak van denizi. gergin tedirgin hüzünlü neşeli saygılı insanlar. hiçbirşey olmamış gibi yapan cumhuriyet caddesi. öğrencisiz üniversite kampüsü. kamu denen erkek dünyası. bir dersanede bütün sıralarda yarısı çözülmüş sınav kağıtlarının yanında çiçekli kalem kutuları. sapasağlam binalarda dolap, tablo, kartonpiye terörü. öylece bırakılıp kaçılmış odalar ve hayatlar. ah, işini layığıyla yapmayı nerede ne zaman unutan bizler. ah van. yarayı sarmak için daha kaç kilometre sargı bezi gerek sana?
9 aralık
kesin hasar tesbitleri sürüyor. eğer afad ya da çevre bakanlığı ya da her kimse, ekiplerin daha hızlı mobilize olmasını sağlar, sahada tesbit yapan teknik ekiplerin akşam gelip bir de bozuk excel tablolarında telef olmasının önüne geçerse iki katı hıza çıkabilir. ne acayip di mi? topu topu beş-on araba, on-yirmi masa başı elemanla çözülecek şey.
hafif bir başkaldırma sonrası bir saat içinde yeni fareler, teknik destek.. 'akşam bakana da söylenebilir gerekirse' lafının etkisi malum. yaka kartından isimlere dikiz. hakkımızda hayırlısı.. :)
11 aralık
dolunay! van'ın karanlığını da aydınlatıyor, iyi oluyor. :)
dün öğlen başlayan kar, akşama bir karış oldu. ama bugün yeniden parlayan güneşin altında güzelim beyazlık.. ekibi yolcu ettik, yarın bir haftalığına yeni ekip geliyor, hasar tesbitine devam.. memur zihniyeti, gönüllü çalışkanlığından ve iç işleyişinin seyredilmesinden pek hoşlanmadı. haftanın ortasında giden bir iki inşaat mühendisini bahane ettiler ve sonuç olarak tmmob'den gelen ekipler afad ve bakanlıktan ayrı olarak sahaya çıkacaklar. geçen haftadan devam ettiğim için ben hariç. bir nevi truva atı diyebilir miyiz?

18 aralık
van için ne yapabilirim diyenlere: buraya gelin. dolaşın, konuşun, alışveriş yapın, dinleyin, paylaşın, çaylarını için.. van için dolaşımda olan makro politikalara bir etkiniz olamıyorsa, kendiniz kadar yer kaplayın. van'ın binalarından önce insanlarının güçlenmesi gerekiyor belli ki.. en sağlam evlere bile girmeye korkan, her söylentiye uyup geceyi sokakta geçiren, çadırlarda titreşen insanların esasen en büyük derdi van'ı terkedip gidenler. 'göç etti onlar' derken, 'ah siz van'ı daha önce görecektiniz' derken sesler kırılıp, gözler dalgınlaşıyor. gelin, van'ın çökmediğini, bitmediğini, yeniden ayağa kalkma gücünü taşıdığını görün. giderek çoğalan şu sloganı gerçekleştirebilmeleri için güç verin: "vanımızı seviyoruz, terketmeyeceğiz."
21 aralık
van merkezi ve varoş mahallelerden sonra muradiye'nin ünseli beldesi.. deprem sonrası torpilli beş-on eve yapılan hasar tesbitinin yarattığı infial ankara'ya kadar ulaşınca tamamının yapılması kararı, 'bitse de gitsek' havasındaki görevlilerin ufaktan araziye uyması ve iş başa düşme durumu. her küçük çatlağı göstermeye çalışan, ahırların düşen taşlarının devletin inayetine yol açacağını sanan, nasıl da güzel kucak açan insanlar. dönüşte, güneşin batışıyla kızaran van denizi ve heybetli süphan dağı. yazın gelip meyve ağaçlarının altında derin nefesler alma isteği..
25 aralık
istanbul yolunda.. ama yakında dönecek. van'a bahar gelene kadar buralarda olacak. parlak güneşli bu geniş gökyüzünün iyileşmeyi çabuklaştırmasını dileyerek..
4 ocak
van'da.. dağları ve denizi ve van'ın 'çocuklarını' yeniden gördüğü için sevinçli.. on gün önce enkaz yığını olan bir arsada van mimarlar odasını çalışır durumda gördüğü için de..
şehir hızla iyileşiyor gibi görünüyor. yıkımlar, prefabrik dağıtımı, açılan dükkanlar, canlılık, işine gücüne bakma hali.. üniversitede hızla süren derslik ve yurt inşaatları.. gündemin hızla değiştiğini görmek güzel.
6 ocak
şehirde her tarafta 'hasar tesbit', 'itiraz', 'hafif, ağır, güçlendirme' konuşmaları. 'itiraz dilekçesi yazılır' ilanları.. bağımsız mimar-mühendislerin itiraz sürecinde olmamalarının bende yarattığı eksiklik duygusu. hatırımı sormak, iyi yıllar dilemek için arayan, hasar tesbitindeki kamu çalışanı ve imo üyesi dostlar.. gece 2'deki 4,2'nin yankıları, paylaşımı. büyük depremi yaşayanlarda endişe uyandıran beşik gibi sallanmaların, benim gibi dışarlıklarda yarattığı alışkanlık. üniversitede tek tük öğrenciler, öğrenimin bir an önce başlaması için dilekler.

adagünlüğü

2011-08-12T20:19:00.006+03:00

insan adada kaldıkça kalıyor, kaldıkça kalıyor..
...
hiçkimse yok sanırken etrafta, martılar bile susunca bazen.. sokağın ucunda capcanlı bir pazarda ada insanları. pazar arabalarından trafik sıkışır mı üç adımlık yerde..
...
yağmur
...
masa pencerenin önüne. yeşil evin içine doğru genişliyor.
...
tepedeki müstahkem mevkiden size baktım aziz deniz, yelkenliler, gökyüzü, bulutlar, adalar..
sana da istanbul.
...
"sokakta merhaba diyen yok!" minval bir ada muhabbeti. geçerken verdiğim selama coşkulu karşılık. asıl şikayetçinin değişmeyen ifadesi.
...
geçmişperverlik iyi bişey değil.
...
barbunya ayıklarken janis joplin.. mercedes benz'i benim söylediğimi sansa ya bir komşu. oh tanrım won’t you buy me too.
...
yaz zamanı
...
jj'in geçmişte kaldığını da kim söyledi..
...
komşumun kapısında ayıklanmış kabuklar. bugün adada her sokakta barbunya kokuları.
...
yarın öbürgün güneş ısıtınca, yeniden.. martılar, güvercinler, serçeler, köpeklerle birlikte denize..
...
tatiana'nın çocukluğunun adasından hatırladığı gibi iri, yaşlı başka bir zeus uğurlar akşamları altı numaradan bizi.
...
dolunaya beş kala ay yükseliyor..
...
daha yazın bitmesine çok var.

blue marble

2011-06-13T22:41:00.017+03:00

bir ilkokulun bahçesinde aynı anda iki alzheimer hastası.. birinin çocukları bulunmaya çalışılıyor telefonla, diğerine arkadaşı anlatıyor:
'hani altı ok var ya, bizim atatürkümüzün partisi.. ona basıcaksın, biliyosun di mi.."
kulağımda biri fısıldıyor: "üç çocuk, üç çocuk...'
...
sabah ada vapurunda, çayla ilgili bir günlük meselede adamın sesi öfkeyle yükseliyor: 'kazandınız diye mi böyle yapıyosun, tayyip kazandı diye mi böyle yapıyosun!'
çaycı içinden lahavle vela çekiyor muhtemelen.
aşağılamayı ilke edinmişlerin, kendilerinden başka kimseyi buna lâyık bulmayanların iktidarını düşünüp ürperiyorum.
...
koltuklara yayıldıkça yayılmış mütebessim konuşuyorlar tv'de: 'ucubeydi işte, ucubeydi, bence de ucubeydi, evet bence de..'
sonra bir de diyorlar ki: 'e bak hepsi bir arada bile % 10'u bulamadılar, demek ki baraj olmasaydı da farketmeyecekti.'
içlerinden biri de çıkıp, 'millet oyunun ziyan zebil olacağını düşünüp büyük kazanda pişmeyi tercih ediyor' demiyor. mutlu insanların aptallaşması gibi gönüllü bir akıl tutulması.
...
her daim azınlık olanların hüzünlü gülümsemesi.
...
memleketin yarısı, kararlı, azimli ve tutarlı bir koşu tuttururken, birilerinin onları aptal, kandırılmış, gerici diye nitelendirmekteki ısrarı kabak tadı veriyor, can sıkıyor.. hangi yüksek makamdan seslendikleri merak ediliyor.
...
'türkiye kazandı' lafının ne kadar samimi olduğunu kurcalamayı bırakıp, seçim sonuçlarını oy verilen parti üzerinden değerlendirmek ne kadar demokrasiye uygun, ona bakmalı.. mesele bu kadar 'kazandık, kaybettik' basitliğinde mi?
...
ertuğrul kürkçü, gerekirse dev-genç'in yumruğunu birilerinin beyninde patlatmaya hazırlanıyor.
leyla zana, kolundan çekiştirilerek çıkartıldığı meclise beyazlar giyerek gelmekte.
bir süryani, erol dora mecliste..
sırrı süreyya, sadece bir pigment olmadığını, tane tane, bıkmadan usanmadan anlatmanın değerini gösterecek.
...
adını bilmediğimiz tek tek tek birileri, memleketin ve dünyanın sadece mecliste şekillenmediğini kanıtlayacak.
...
böyle zamanlarda hepimize, depremi bir yer hareketi olarak görüp heyecanlanan bilim insanı bakışı gerek..

ey kervancı..

2011-06-10T21:36:00.000+03:00

genç yaşlı pek çok sevdiğimi kaybettim. herkes gibi.
kimi kardeşimdi aynı ana babadan gelmeden.
kimini şahsen tanımıyordum bile.
bazen öyle arka arkaya geldi ki,
'kimse için 'iyi ki var' demeyeyim' dedim kendi kendime.
'balık yedik yiyen ölür, elimize değen ölür' diyen içimi susturdum.

şehirleri arkamda bırakarak geçen çocukluğum, onları da kimi zaman bir kayıp gibi titreyerek hatırlamama yol açmış ki, yıllar sonra gidip onları tek tek ziyaret edip, elleyip okşadım.
iyiydiler, oradaydılar, beni pek hatırlamıyorlardı. yatıştım.

dünyanın en yoksullarından nepal, 'kardeş' pakistan, uzak komşu iran ve hem bu dünyanın hem bilmediklerimizin merkezi hindistan bırakmadı peşimi sonra.
aylarca yıllarca, bir tapınakta öylece duran insanları özledim durdum.
şehrin en kalabalık köşelerinde, hayatın en civcivli anlarında birden sessizleşip seslerini duydum.

pakistan'da deprem oldu, şu oldu, bu oldu..
sürekli birileri öldü.
keşmir karıştı, yeniden karıştı..
nepal'de bir prens kendi ailesini katletti, intihar etti.
ben;
quetta'da, bir pazar yerinde yürürken iki tarafa açılan esmer yüzleri görüyorum o dumanların arasında.
keşmirli devrimcinin, kimseye göstermeyeceğimi söyleyince karısının fotoğrafını çekmeme izin vermesi düşüyor aklıma. sözümü tuttuğumu farkedip seviniyorum.
dağların zirvesine çıkan batılıların çantalarını taşıyan şerpaların taşlarda seken çıplak ayakları geliyor gözümün önüne.
ruhum hindistan kırsalında dolanıp duruyor.
----------------------------------------------------------------------------------
geçen yılın başında beyrut sokaklarında biraz tersine olsa da aynı duygu..
duvarları delik deşik binaların önünden, kum çuvallarının, tel çitlerin arasından yürüsek de aklımızda gece yarısı yolda halay çeken kızlı erkekli grubun taşkın neşesi kalıyor.
yine de burası ortadoğu, eller her daim tetikte, tetikler aklımızda.

amaa.. halep kalesinin karşısındaki kahvede otururken, şam sokaklarında dolanırken, sınırı geçip iskenderun'a doğru yol alırken aklımdaki tek şey, bir ara gelip buralarda aylarca kalma isteği. ermeni kilisesindeki ayin sürerken avlusundaki kokteyl havasının, daracık sokaklarında yanımdan oynayarak geçen çocukların yaydığı hayat enerjisinin etkisi ile bölgeyi de, tepede olan biteni de, dipten gelen kaynamaları da hatırlamıyorum hiç.

şimdi o sınırdan yaralılar ve mülteciler geçerken,
suriye ağlarken,
canlı, sağlıklı, neşeli bir sevdiğimin ağır bir hastalığa tutulduğunu, başının fena halde dertte olduğunu duymuş gibiyim.
bir kez daha..

çok fena canım yanıyor.

flavye

2010-08-21T13:51:00.003+03:00

kendi dilimi kendi hızımda yazabilmek için teknoloji ürünü şeylere harfler yapıştırmak zorunda kalmışım;

f klavye deyince eskimo standardında bişey istiyomuşum gibi yüzüme bakan satıcı arkadaşlara..
türkiye için ürettiği ürünlerin üç beş tanesinin tuşlarını farklı dizmeyi akıl etmeyen firmalara..
bu yönde hiç talebi olmayan bilumum tüketiciye
selam yollamak;

bilgisayar üreticilerine bu yönde bir yaptırım uygulayacağını söyleyip ortadan kaybolanlara da, 'uyanın da balığa gidelim' demek istiyorum.

q klavyede iyiden iyiye minimal yazmaktan başka çaresi kalmayan kendime de, bu zorunlu üslubu sürdürebilmek için biraz telkin..

türkçe.

Kaydı Yayınla

devin'e

2010-03-23T11:58:00.013+02:00

devin, fethiye'nin karlı dağlarına, denizden esen rüzgârlarına emanet artık.. hepimiz kendi payımıza düşeni, kendi devinimizi aldık, döndük. şimdi siz oğlu deniz'in annesi için yazdıklarını okuyun.
-------------------------------------------------------------------------------------------
Hep orada olduğunu bilirdim aslında.bir şey vardı içimde olan. Yanımda da içimde de. Sokakta, arabada, okulda, odamda. Var galiba böyle bir şey. Ergenlikte, çocuklukta, bebeklikte. Tamam bebeklikte sadece yüzüne dönüp, ühea ühea ühea diye ses çıkarıyordum evet ama bunu diyorum diye kızdığını sanmıyorum.

Şimdi daha çok diyebiliyorum. Kızabiliyorum, eşyaları fırlatacak konuma kadar geliyorum. Ama zaman geliyor nasıl seviniyoruz birlikte. Sevinirken göz bebeğinde olan ışık. Bunu görmelisin aynada. Sen kendini ne kadar biliyorsan ben de biliyorum ışığı sen de farketmişsindir.

Büyüdüm kaç yaşına kadar geldim. Senin düşüncelerinin arkasında pişiyorum. Duygularımı yoğunlaştırmak istiyorum. Bu aralar zorluk çekiyorum. Ne gelirse ağzıma yazıyorum. Dediğim gibi bir şey var senden gelen içime sevgi galiba bu. Bu yaşlarda sevgi , mevgi sözcükleri çok değişik gelmeye başladı. Ergenliğe giriyorum galiba yavaştan. ‘Dur gireyim de nasılmış göreyim’ diyorum. Sonuçta kendinle dalga geçmezsen olmaz. Bu yeteneğin de senden geldiğini biliyorum.

Diyorum işte senden bir şeyler var içimde çıkmayacak. Tırnağım olsun, parmaklarım olsun, ayaklarım olsun bir şeyler var senden bir şeyler var.

Dışımda da içimde de bir şeyler var.

deniz kuzu

-------------------------------------------------------------------------------------------

not: fotoğraflarda devin, neşe ile çalışmakta ve uyku mahmurluğuyla esnemekte.. yıl 1988-89, 'daha kimse ölmemişken..'

yine cumartesi

2010-02-13T18:36:00.003+02:00

- niye yazmıyosun?
- kendimi tekrarlarım diye.
- hımm, ona üslup diyorlar..

beni bu âlemlere atan, yine yaptı yapacağını. cumartesi yazılarını özlediğimi farkettim sayesinde. ya da itiraf ettim diyelim. yeniden ısınmanın, arada taşları dökmenin zamanıdır belki de. belki de benden başka özleyenler de vardır. umalım.

that's all

2009-08-02T13:38:00.007+03:00

herşeyi anlamaya çalışan, kahrından ölmeyi de göze almalı..

işte bu..

2009-06-24T22:56:00.007+03:00

seçim fotoğrafı

2009-03-30T00:47:00.001+03:00

kiraz çiçekleri

2009-03-14T12:22:00.003+02:00

bulutlar indikçe indi.. gün ortasında karanlık.

ama bütün ağaçlar çiçeklenmiş. papatyalar da geldiler yol kenarlarına.

bahar kapıda, ha bugün, ha yarın..

-----------------------------------------------------------------------

ey balçık dünya

seni bildim bileli,
ey balçık dünya,
başıma nice belâlar geldi,
nice mihnet, nice dert.
seni sırf belâdan ibaret gördüm,
seni sırf mihnetten, dertten ibaret.

isa'nın yurdu değilsin sen,
yayıldığı yersin eşeklerin.
nerden tanıdım seni bilmem ki,
nerden parçası oldum bu yerin,

bana vermedin bir yudum tatlı su,
sofranı yaydın yayalı.
elimi ayağımı bağladın gitti,
elimin ayağımın farkına varalı.

bırak da bir ağaç gibi
yerin altından çıkarıp ellerimi
sevgilinin havasıyla sarmaşdolaş olayım,
uzayıp gideyim bâri.

ey çiçek, dedim çiçeğe,
dedim, bu küçük yaşta sen,
neden ihtiyar oldun bu kadar,
dedim, nasıl oldu bu böyle?

çocukluktan kurtuldum, dedi çiçek,
sabah rüzgârını tanıyalı,
hep yukarlara doğru çıkar
yukarlardan gelmiş bir ağaç dalı.

şunu da söyledi çiçek:
madem aslımı tanıdım,
madem yersizlik âlemi aslım,
artık bana tek bir şey düşecek:
yücelip aslıma gitmek.

sus yeter artık,
var git yokluğa haydi,
yoklukla yok ol.
git, yokluklardan tanı
yokluktan var olanı.

mevlana celaleddin-i rumi

uçan balıklar

2009-02-07T20:25:00.006+02:00

yaş almanın en fena belirtilerinden biri 'tekrar'. kim demiş bilemem, ama sık sık hatırımda, hiç de yaştan/yaşlılıktan sözetmem gerekmeyen zamanlardan beri: "gençlikte her gün bir yıl gibi geçer, yaşlandıkça on beş dakkada bir sabah kahvaltısı.."

ortalarda sık sık söylenenlere kanmayın; yenilenmek, ilgilerini yeni ve diri tutmak bunun tam olarak çözümü olmaz, olamaz. yenilenerek tekrarlarsınız, tekrarlanırsınız.. hepsi bu..

bu sayfalarda açık ya da gizli çokça yer alan yeğen büyüdü, yazılarımı okumaya başladı ve de kendisine bir blog ediniverdi. tatilden yararlanıp gözleri belerinceye kadar bilgisayarın karşısında kalarak yazdı, birşeyler ekledi. yakında blog dünyasının benim hiç elleşmediğim alanlarını önüme serecek biliyorum. yazamadığı zamanlarda da aklına gelen yazı konularından sözetti.. bir de bana yaptığı baskı cabası: hala, hadi sen de yaz!

anlayacağınız, emrin olur deyip geçtim masanın başına, fonda cem karaca söylüyor.. tekrar konusu da oradan aklıma düştü: onun için de yazmışım iki satır bir şeyler. vapurda martılara simit atılırken, kendimden alıntı yapıyorum zihnimde: "martılara yetişemezsiniz, ne hızda, ne sükûnette.."
yıldönümleri, yılbaşı, şu bu.. kafamda cümleler uçuşuyor: yazılmış!
yeni durumlar? obama, ergenekon, hayat, diziler, kriz? tekrarı hep birlikte, her zaman yapıyoruz. eş dostla sohbet ederken hep aklımın bir köşesinde: ben bunu daha önce söylemiştim ya.. ve düşünmeden edemem: bunca yıl yazıp konuşup bunu hiç farketmeyenleri.

her neyse, korkunun ecele faydası olmadığını biliyoruz. bu sayfalarda ve hayatta tekrara düşmeye devam edebiliriz. gençlere yer açalım'ın âlemi yok, yanyana yürüyelim, onların tazeliklerinden yeşillenip eleştirileriyle güzelleşelim.

fonda çalan da uyar şimdi buraya:

dağbaşında rastladım aksakallı birisine
bin yıllık bir halıya bin yıldan beri
bağdaş kurmuş bir çınar gibiydi
sordum ona "Aşk ne ustam hayatın sırrı ne,
tepeden tırnağa aşığım ben
ve koskoca bir hayat var önümde?"

sevda kuşun kanadında
ürkütürsen tutamazsın
ökse ile sapanla vurursun da saramazsın
hayat sırrının suyunu
çeşmelerden bulamazsın
ansızın bir deli çaydan içersin de kanamazsın
----------------------------------------------------------------------------------------------
not: yenilenmek dedim de.. bakmayın geçmişten gelen şarkı sözlerine.. bütün haftayı rap dinleyerek geçirdim. ceza'nın parçalarını ezberlemek üzereyim, aklım türkiye'nin en iyi rapçisi kim sorusuna takılmış durumda. ama burada bile daha hüzünlü olanından yanaysa gönlüm, ben iflah olmam deyip geçiyorum. çubuk bükme operasyonu olarak, bir şarkı sözünü yamultup kayboluyorum: cumartesi geldi burayaaa, aklınızı almayaaa...

sabırsızlık zamanının çocukları..

2008-12-27T13:39:00.005+02:00

SONBAHAR, büyük harflerle yazma isteği uyandırıyor.
sabırla, sessizce anlattığı şeyi birileri daha görsün diye bağırmak için.

'iyi filmler için söylemeye, yazmaya doyamaz insan' desem de, susuyorum. filmin sessizce bağırdığı daha iyi duyulsun diye..

ama;

'sabırsızlık zamanının çocuklarına' adadığı -üstelik ilk filminde bunca sapsade, oruç sabrında davrandığı için özcan alper'in;

oyunculuklarını şehirde, aşağılarda bırakıp yanlarına sadece öyküye ve karakterlerine olan inançlarını alıp yükseklere çıktıkları için onur saylak ve serkan keskin'in;

orada, dağlarda, karlar altında kalan sapsarı karadeniz hurmaları gibi sabrın ve acının da resmi gibi bakan gülefer teyzenin ve hopa'nın bütün şahane 'ihtiyar'larının;

kepçe kulaklarından güneş süzülen küçük 'onur'un;

megi kobaladze'nin aracılığıyla bütün 'kültürlü orospuların';

tulum çalan, ağıt yakanların;

karadeniz'in dalgalarının,

o dalgaları ve o dağları ve o yüzleri hep yağmurun ıslattığı bir ferahlıkta renklerle gösteren görüntü yönetmeninin;

yani kısaca hepsinin ellerinden, gözlerinden öperim. hemşince, gürcüce, türkçe konuşan dillerine sağlık.

ve de, filmdeki mikail'in ağız dolusu ettiği küfürle, o züttürük filmde/filmlerde ağlayıp da, sonbahar'ın sonundaki ağıt yükseldiğinde -gözyaşına gerek yok- höykürerek ağlamak istemeyenlerin de taaa a....

kalkın şu sofradan!

2008-12-23T17:18:00.009+02:00

birileri yemekteyizm diyor buna.. bu konu hakkında yazmadan duramama hâli... ilk başta takılanlar hadi neyse, ama hâlâ sayfalar dolusu analizler, toplumun aynası olduğunu iddia edenler, insanların yemek kültürünün olmamasını dillerine dolayanlar.. oysa bütün gün aynı insanlar şu ya da bu konuda konuşuyor, evlenmeye çalışıyor, ağlıyor, görünür olmak ve para kazanmanın peşinde sürünüyorlar.. tv'de ya da bilmem kimbilir nerelerde.

buradaki vahamet, onları hâlâ, kurgu mu değil mi diye anlamaya çalışarak izlemeye devam etmekte. uzaktan çok farkedilse de izlemeden dellenmemek adına baktığım tek bölümde kötü oyunculardan birisi (ki bunu bile beceremiyor oluşu da katmerli kötülük değil mi?) itiraf ediverdi: 'tamam çekim yokken iyi davranıyorlar bana ama yine de ağrıma gitti söylenenler.' diye.. onu bile kesmeye gerek duymamışlar.. millet öyle de yiyor böyle de nasılsa.

şunu söyleyelim bilmem on bininci kez. yemeyin! canınız kurgu izlemek istiyorsa dizi seyredin, sinemaya gidin. toplumdan gelen kötü kokular ise gazetelerin üçüncü sayfalarından taştı, evlerin sandıklarından yükseliyor. bu kokuları bastırmaya naftalinli reality şov analizleri yetmiyor.

------------------------------------------------------------------------------------------------
not: yukardaki karakatürün çeşitli versiyonları var, ki farklı yorumları olmaya açık bir tema zaten.. umarım doğru imzalı olan bir tanesini kullanmışımdır ve de benim burada kullanmamda da telif haklarına ilişkin bir problem yoktur. çok bilinen ve de yazıyla doğrudan bağlantılı görseller kullanmayı sevmesem de bunu eklemeden duramadım. yazı araklamıyoruz, içimiz rahat.. çizmeye ve fotoğraf çekmeye de başlıycam bu hassasiyet yüzünden vallahi..

paspaslar düzgün dursun, ellerinizi silersiniz..

2008-12-03T00:11:00.010+02:00

işte bütün mesele burada..

kimliklerini sordunuz, gösterdiler.. sonra yerlerdeki bacakların arasına göz atmayı da ihmal etmeyin ve paspası düzeltin, içerde sıçtığımın dünyası devam etsin. biriniz düzerken/düzeltirken, diğerleri bakar. hepiniz sağlam, dünya selamet!

"işte bütün mesele burada.." yı tıklayınca gideceğiniz görüntü, bence bu dizinin en can alıcı sahnesi. kadını son bir tekmeyle arabaya bindirmek üzereler. ama pavyoncular, daha misafirleri merdivenleri inmeden kapıyı kapatıveren öküz ev sahipleri gibi, kadın sürüklenirken ittirdiği paspası düzeltiyorlar. birisi düzeltirken öbürü bakıyor, denetliyor.. sonra içeri çekilecekler. yelekler çakma ama coplar sahici..

çağrılmayan yakup

2008-12-02T01:37:00.003+02:00

i

kurbağalara bakmaktan geliyorum, dedi yakup
bunu kendine üç kere söyledi
onlar ki kalabalıktılar, kurbağalar
o kadar çoktular ki, doğrusu ben şaşırdım
ben, yani yakup, her türlü çağrılmanın olağan şekli
daha hiç çağrılmadım
biri olsun "yakup!" diye seslenmedi hiç
yakup!
diye seslenmedi ki, dönüp arkama bakayım
ve içimden durgun ve çürük bir suyu düşüreyim
ceplerimdeki eskimiş kağıt parçalarını atayım
sonra bir güzel yıkanayım da...
ben size demedim mi...

evet, kurbağalara bakmaktan geliyorum
sanki böyle niye ben oradan geliyorum
telaşlı, aç gözlü kurbağalara
bakmaktan
bilmiyorum
bilmiyorum, bilmiyorum
ben, yani yusuf, yusuf mu dedim? hayır, yakup
bazen karıştırıyorum...

bazen karıştırıyorum ya, çok uzun bir gündü
sonra bu çok uzun günün sıcak bir günü
kediler kırmızı alevler halinde koşuyordu
onlar işte hep boyuna koşuyordu
birileri çıkıyordu ordan burdan

hiç çıkmamak halinde ve olgun
birileri çıkıyordu
geceden kalma bir lamba yanıyordu, açık
bir pencerenin sokağa doğru içinde
bu uyum korkunçtur yakup!
yakubun olması korkunçluğudur bu
dünyanın insana doğru içinde
yakup, yakup!
burdayım, yani ben... evet, geliyorum
lambayı söndürmesinler, geliyorum
siz bütün lambaları yakın, evet
ben, yani yusuf, yusuf mu dedim? hayır, yakup
bazen karıştırıyorum...
ve kendine bilinmeyenler yaratan yakubum ben, iyi ya
durduğum bir gündü, diyorum, bütün ilgiler sizin olsun
her türlü bir şeyler sizin olsun, ben artık
hep böyle istiyorum, ayıp değil ya
durduğum bir gündü, diyorum, yüzümü göğe doğurduğum
bir gündü ve yaşar gibi kaldığım bir yaşama içinde
ve yollarda ölü baykuşlar bulduğum
bir ölünün günü boyayan renginde
çürük evler bulduğum, içleri sonsuz kayalar
kayalardan dondurmalar sorduğum
ben, yani yakup, yakubun hiç çağrılmamış şekli
kim bilir ne diyordum

(kim bilir ne diyordu bir baykuş yaratıldığına
bir baykuş tarafından
ve bütün baykuşlar o bütün baykuşların arasında ne oluyordu
ben ne oluyordum...)

bütün iskemleler ağır ve hastalıklı
bir gidip bir geliyordum kendime aptallaşarak
bunu yakup söyledi
dedi ki, çünkü herkes yakubu yaşıyordu, bense
çöllerden ve kızgın güneşlerden icatlar yapıyordum
kızgın kağıtların üstüne
ve alevler halinde dünya bana dokunuyordu
ve ayakta soğuk bir bira içmiş kadar bir anlamım oluyordu bazen
ölüyordu ve bir de
bir otobüse bindiğim, biletçinin bilet bile kesmek istemediği ben
kendimi koruyordum
bunu bana yakup söyledi
öyle bir yakup ki bu, onca din kitaplarının sözünü bile etmediği
kimsenin sözünü bile etmediği bir yakup
ben
bunu hep biliyorum
bunu hep biliyorum ve işte
özgürüm, cezasız duruyorum...

ii

kurbağalara bakmaktan geliyorum
dedi yakup, bunu kendine üç kere söyledi
telaşlı, açgözlü kurbağalara
bakmaktan geliyorum. ben sanki yusuf
ve yusuf değil
her gün bir tahtaboşta asılı duruyorum
ve durmuyorum... ben işte yakup
yok artık karıştırmıyorum...

taş merdivenleri ağır ağır çıktım, bunu ben böyle yaptım
eski taş merdivenleri... yanımdan bir sürü adam
geçti ve kolayca gittiler
müzik aletleri renginde ve pırıl pırıl gittiler
yanan güneşin altında
onlar ki.. onlara benzer şeyleri ben çok gördüm
ve onlar bir zamanı tamamladılar, öyle yaptılar
ve sordum
yakup daha başka nasıl bir yakup olsun
ve onlar daha başka nasıl bir onlar olsunlar ki
yakup ve onlar nasıl olsunlar. işte ben taş merdivenleri
kurbağalara bağlayan taş merdivenleri
durmadan kendimle karıştırıyordum
kimse beni tutup çıkarmıyordu
vıcık vıcık taşlar duyuyordum ayaklarımın altında
anlamsız, yapışkan bir yığın taşlar
yoruldum! bunu sanki biri söyledi
yakubun biri
ara katta bir pencerenin önüne ancak gelebildim
kendime bir isim düşünerek
birden ki bir isim düşünerek kendime. hayır bu kimse değil
ancak gelebildim

aşağıda bir luna park kımıldıyordu. ah kurbağalara bakmam gecikecek
luna park kımıldıyordu, hem öyle değil
bu uyum korkunçtur yakup
bir yokluğun kımıldamaya doğru içinde
ve sen ki böyle tanımlanırsan yakup
yakuup!
bir şey ki seni çağırıyor, o şimdi ne olmalı
gene bir yakup olmalı bu, yakup
kurbağalara bakman gecikecek, bunu ben nasılsa söylüyorum
nasılsa ben bunu bir kere söylüyorum
güneşe kırmızı top taşıyan bir adamın tahta bacağını çok yakıyordu ki
adam içinden bağırdıkça dünya
ters yönden yaratılıyordu, diyebilirim
bir öğle üzeriydi adamın içindeki kalp
kan kalp
kırmızı top
yakıcı dönüşümler çıkaran
belli ki susmak yaratılmamış şekliydi dünyanın
öyle değil mi yakup
hemen hemen öyleydi, yakup bunu söyledi
iyi ki söyledi. ara katta bir pencerenin önüne ancak gelebildim
şimdi bir kurtarabilsem ayaklarımı
o benim ayaklarımı.. taşlardan
bir kurtarabilsem
saat on ikiyi gösteriyordu ki, ben nerdeydim
bir zamansızlığın yakuba doğru içinde
saat on yediyi ve yirmi biri
gösteriyordu ki, ben nerdeydim
her saniyedeki ve işte her saniyedeki
ben, yani yakubun o dağılgan şekli
nerdeydim.

bilmem ki. bir avukat benim ellerimi tuttu. gözlüklü bir kadındı bu, iyi mi
kim bilir bir çağın neresinden burada. anlaşılması
yoktu ki. kendine özgü bir duruşu
yoktu ki. pek güçlü kolları vardı yalnız
ne diyordum, ben işte yakup
çekiverdi beni taş hamurun içinden
pek öyle gürültüyle değil
bir başka yapışkanlığın içine
çekiverdi beni
göğüsleri pek hoştu, ipekli bir giysinin altındaydı onlar
sonra elleri ve kalçaları pek hoştu
kılların ve bütün oynak yerlerin ölümlere doğru içinde
bacaklarıyla bir şeyler bir şeyler bir şeyler yapıyordu artık
onu ben çok iyi görüyordum. ama çarşaflar, öyle bir takım kıpırdanmalar
araya
giriyordu
engelliyordu bizi
ter içindeydik. ellerimden çekiyordu. ter içindeydik
beni kurtarmak istiyordu, bir isim gibi ben'i
ter içindeydik
terlerimiz üstümüzde duruyordu, yıkanmış yeni kaplar gibiydik
üstümüzde olgun ve kararsız su tanecikleri bulunan
biz yakup
biz gözlükten, taş hamurdan ve beyaz çarşaflardan
ve biraz hiç çağrılmamaktan yapılmış
kurbağalara geldik.

iii

kurbağalara bakmaktan geliyorum
dedi yakup, bunu kendine üç kere söyledi
masalarda oturmuşlardı. ben oradan geliyorum
yazı makineleri, kağıt sesleri
ben oradan geliyorum.

önce bir kenarda durdum, hiç kimse beni çağırmadı
sonra bir yer bulup oturdum. hadi bir sigara içeyim dedim
olmaz, dedi mubaşir kılıklı kurbağanın biri
belli ki yeni tıraş olmuştu, bana yakasından bir kopça eksik gibi geldi
öyleyse peki, dedim, ayağa kalktım, şöyle bir duvara dayandım
bu kez de duvarlarda sanki duvarca bir sözdizimi
olmaz ki, yakup!
peki yakup ne yapsın, bu aklımdan bile geçmedi
herkesin durduğu bir yere gittim. ben yakup
ya onlar kimdi
aralarına aldılar beni. artık ben hiçbir şey göremiyordum
biri bir şeyler söylüyordu yalnız, yüksekce bir yere oturmuş
onu ben duyuyordum
duyuyordum, sesi başımın üstünden dünyaya yayılıyordu
ve "yakup" sesini ancak anlıyordum. yakubun ötesinde
birtakım sözler ediliyordu, onları ben anlamıyordum
anlamıyordum ama, iyi sözler söylemiyorlardı benim için
sonra bir sey daha vardı anlamadığım: yani ben neydim ki, ne yapmış
olmalıyım
ben, yani yakup
dedim ki kendi kendime, insan ne söylerse söylesin
ve ne yaparsa yapsın, öyle değil mi
bütün bunlar bir bir kalacaktır yaşamanın içinde
diye düşündüm ya ben
ben, yani yakup
bütün gücümle bunu bağırdım
ben ki bağırdım işte, bütün kurbağalar bir olup beni dışarı çıkardılar
bir odaya aldılar beni, ellerime gözbebeklerime
daha başka yerlerime de baktılar
sonra bilmiyorum ki, kapıyı gösterdiler bana
ben, yakup, beni hiç kimse çağırmadı
sokağa çıktım, bir sürü yerlerden geçtim. şimdi
hatırlıyorum da, bir deniz kıyısında azıcık durabildim
yosunlar, kumlar, şeytan minareleri
ve kumlarda katılaşmış kıvrımlar
bağırdım, bağırdım, bağırdım
tanrının ayak izleri!
tanrının ayak izleri!

iv

kurbağalara bakmaktan geliyorum. ben yakup
bunu yakup söyledi
yıkanmış çamaşırlar duruyordu odamın penceresinde
gök işte bu beyazlıktan azıcık alıp veriyordu, diyebilirim
bir kırlangıç onu kirletmese
ki onlar o kadar çok siyahtırlar ki, ben
onları hiç sevmem
ve demek ki benim odamda hiç kimseler yoktur
odamın düşünülmesi halinde bile
kimseler yoktur
biri sanki çarşıya çıkmıştır sürekli bir biçimde
ve biraz da çarşılar
ve durmadan satılan o kırık dökükler bitmez ki
bitmesin
çünkü bir gün bir boy aynası satın almak istiyorum ben
kirli ve eski
bir at arabasının aynaya doğru büyüyen içinde
onu ben taşıtmak istiyorum, caddelerin
intiharlara doğru büyüyen içinde
ben, yani yakup
kurbağalara bakmaktan geliyorum işte
açgözlü, mor kurbağalara
akşama doğru bir dilim ekmek yiyeceğim belki
bir bardak da süt içeceğim. sonra
bir güzel uyumak istiyorum, bütün gün çok yoruldum
ben
gözlükten, taş hamurdan ve çarşaflardan
ve biraz hiç çağrılmamaktan yapılmış yakup
uyumak istiyorum.

ve sabah bunları bir bir kendime anlatacağım
yakubun gene bir yokluğa doğru büyüyen içinde

edip cansever
------------------------------------------------------------
not: şiir okumayı unutmamak gerek. en başa, en tutkuyla sevdiklerine dönerek hem de.. uzun uzun..

görmeyi, duymayı, söylemeyi bilmek gerek..

2008-11-27T12:09:00.006+02:00

Vasat olana çoğu zaman bir ‘eh işte..’ yeterlidir. Oysa iyi ile kötü için konuşmaya, yazmaya doyamaz insan. Açılımlar, çağrışımlar, göndermeler, alt metinler tükenmez. Çünkü iyi, bütün bunları taşıyan ama yükünü hissettirmeyendir. Kısaca, Üç Maymun iyi bir film, Nuri Bilge de iyi bir yönetmen. Lafı çoğaltmadan önce bu başlığı atmak gerek.

***

Yöntem içeriği belli ediyor, çerçevesini çiziyor. İkinci kez kendi bütçesiyle yapmadığı bir filmde Nuri Bilge ‘bilmediği sulara’ açıldığını söylüyor ama yüzmeyi bilene öteki sular ancak yeni heyecanlar veriyor demek ki. Tedirginlik yok, acemilik yok, belki bu kendine güven o suları iyi bildiğini sananları tedirgin edebilir, etmiştir.. Yaratıcılar, nasıl göründükleri ile ilgilenmedikleri, kıyaslamadan yüzdükleri, gittikleri yere kendi atmosferlerini aşıladıkları için heyecan veriyorlar. Yaptıklarına kıyaslamadan bakınca tad alınabilir ancak. İllüzyonist nasıl oluyor da uçuyor demeden, ipi görmeye çalışmadan bakmak iyidir. Bence soru şu: Ceylan’ın daha önceki filmleri insanda ipi görme isteği mi uyandırıyordu, yoksa o mu ipi bilerek görünür kılıyordu? Birileri ‘ilk kez bir filminde sıkılmadım’ diyorsa, bütün Ceylan filmlerini seven biri olarak mesela ben, bunca düşünülmüş, incelikli bir filmi, herşeyi unutup tadını çıkartarak seyredip kendimi o yaratılmış dünyanın içine düşünmeksizin bırakabiliyorsam bu bir farktır. Üzerine bir yazı yazıp kendi çağrışımlarımızın peşinde sürüklenirken bile bu farka akıl yormayabilme lüksümüzü saklı tutuyoruz.

***

Senaryo, diyalogları değil suskunlukları yazma becerisi esasen. Cümlelerine, kelimelerine, en az düşüncelerine olduğu kadar acımadan kıyabilme, bildiklerini, çağrışımları gözden saklama cüreti gerek. Böyle olmasa, aslında ilk yarısı tümüyle bir Emrah filmiyle aynı olan konudan Üç Maymun nasıl çıkardı? Yılmaz Güney’in Baba’sı da bu sularda dolaşmıyor muydu? Ama her senaryo ve her film kendi bacağından asılıyor işte. Üç Maymun, asıldığı o kancada, işlendiğini bağırmayan, yaklaşınca ayırdedilen değerli bir taş gibi ışıldıyor.

***

‘Melodramı tersine çevirmek’ biraz ‘postmodern’ meseleleri gibi. Postun postu ile yaşıyoruz hayatı ve de melodram tersine çevrileli epey oldu. Tersine ve tekrar tersine, belki giderek başa.. Nereye çevrildiğini bir yana bırakalım, evet, yabancılaştırmanın biçimsel hallerini kullanmış Ceylan hikâyesini anlatırken: Göstermeyerek, konuşmaları yarı anlaşılmaz kılarak, kişilere ya savunmasız kalacağımız kadar çok yaklaşıp, ya da birer lekeden ibaret bırakacak kadar uzaklaşarak.. Söylemelerini beklerken susan, konuşmaları birbirinin görüntüsünün üzerine binen karakterler. -Aslında söyleyen kim? – İçiçe geçen görüntü cümleleri, her okunuşta yeni anlamlara açık. Film alıştığımız duyguları çağırmamızı engelliyor, kendi yarattığı duygunun içine çekiyor.. İçiçe geçmiş yeni hayatlara yeni melodram. Birşeye yeni dediğiniz anda o artık yeni olmaktan çıkıyordur belki de.

***

Oyuncu, oynamak için karaktere ihtiyaç duyar ve o karakteri yaratanın kışkırtmasına. İyi oyuncu yönetenler, yarattığı karakteri bilen, hissedenlerin arasından çıkar. Yorumcu-oyuncu, ortada iyi beste yoksa neyi söyleyip de işleyecek insanın içine? Amatörüne içindekini dışarı çıkartma cesaretini vermek, profesyoneline bildiklerini unutup yeniden bakmayı hatırlatmak gerekiyor. Bu sayede, sıradan ve çok zengin yüzleri olan oyuncular, Eyüp, Hacer, İsmail, Servet olabilmişler hepsi başka deneyimlerden gelip. Ama ille de İsmail.. Onun ağzından çıkan, filmin anahtar laflarından birini hatırlamalı: (annesinin ‘o serserilerle takılma’ demesine cevap olarak) Kiminle takıliym? Ki, hepsi bulundukları durumdan sıyrılma peşindeki karakterlerin arasında, gördüğünün bedelini ödemek için davranarak bunu kırmayı deneyen de o olur. Takılacağı yer, gideceği dünya var mı? Filmin kahramanı hiç kuşkusuz ismail’dir, filmin yıldızı da Ahmet Rıfat Şungar..

***

Filmin sonunda asimetrisi, karanlığı, yalnızlığı, ufuk çizgisine ve bulutlara yakınlığıyla ilk kez bütünüyle gördüğümüz o hiçbirşeylere benzemeyen ev (aile?), ilk sahnede, içerden dışarı bakarken sadece gölgelerden ibaret karanlık bir silüet. Küçük bir evin içinde her an yeni bir açı, başka bir eşya, eşyanın başka bir yüzü, farklı ışıkla bütünleniyor, parçalanıyor her seferinde yeniden.. Bütünlenemeyeceğini bilerek binlerce küçük karmaşık renkte kırık dökük yapboz parçasına teker teker bakarken öncekini unutarak, yenisiyle birleştiremeden, hepsi birbirine benzeyen ama aslında benzersiz parçalara gömülüyoruz. Evin terası ilk kez dışardan görünüyor, biz onun varlığından haberdar değilken. Dışarı açılan, görülebilen ama içeriyi hissettirmeyen, zaten pek fazla görünülmeyen bir yer. Geniş, ama bulanık.. Görülmesi, duyulması istenmeyen içerinin vitrini. Son sahnede, aslında detaylar içerde saklı kalsa da nasıl orada öylece bütün hantallığıyla çıplak kalakaldığını görmemiz gereken.. Terasa çıkmak, oradan dışarıya ve içeriye bakmak gerek.

***

Filmin kahramanı (olmaya en yakın aday olan) oğulu ikinci yarıda neredeyse hiç göstermeyerek özlenen, aranan özdeşleşmeye fırsat vermiyor. Finaldeki politik ve etik meselede nerede duracağımızın cevabını bu özdeşleşmenin yardımıyla çözmemizi engelliyor. ‘Bir kurşunla üçe bölünen aile.’ çözümün değil, soruların başlangıcı aslında. Çözülme engellenebilir mi? Kararan kimin geleceği? Hacer neye ağlıyor? Eyüp neyi kurtarmaya çalışıyor? Doğru nerede? Film böyle bağlanmadan da bu soruların sorulabildiğini görerek, hikâyenin bağlandığı yerin, Eyüp’ün yaptığı teklifin filmin en zayıf, tek zayıf yeri olduğunu söylemek gerek. Bu ‘son’, en hafifinden ‘ne gerek var ki?’ sorusuyla birlikte geliyor, filmi politikleştirme, söylediğinin altını çizme, kimbilir belki hikayeyi bağlama, çemberi tamamlama ihtiyacıyla, deyim yerindeyse sinik tavrını biraz zedeliyor.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

not: bu yazı, aslında bir projenin ilk denemesi. izlediğimiz filmler üzerine konuşup ortak bir imza ile yazma düşüncesinin yazıya geçmiş hâli. yani iki kişinin film üzerine düşüncelerini benim kağıda, kaleme dökmem kısaca. zulada duracağına burada dursun..

araf

2008-09-16T23:50:00.003+03:00

gitmekle kalmak
sevgiyle öfke
teslim olmakla olmamak
kendinle diğeri
delirmekle akıl
dünya ile rüya arasında bir yerlerde..

-----------------------------------------------------------
not: resimde görülen, camille claudel'in oto-bedeni..

ışık, gölge, hareket

2008-09-07T13:10:00.007+03:00

aya irini yaz akşamlarının büyülü mekânıdır. neden orada olduğunun ne önemi var? gece yarısı, şehrin ortasında altından geçmenin ürperttiği ağaçlar, topkapı sarayının gölgesi.. insanın cariye olası gelir.. salına salına, ışıksız, gürültüsüz, fısıltılarla dolaşmak istanbul'un silüetinin tam ortasında.

içerde, geçmiş yaz akşamlarının anıları. büyüsüne kapılıp yaslanarak leyla gencer'i dinlediğim şu önlerdeki sütun. kuşlar artık uçmuyor mu?

konser ışıkları, ses düzeni, adeta ur gibi bu kadim atmosferde. akustik ve yankı ve fısıltılar arıyor kulaklar. ışıkların değişimine ihtiyacı yok ne müziğin, ne de kubbelerin..

hassan hakmoun, müzik yapmanın herşeyin üstüne çıktığını anlatıyor her hâliyle, tamamdır. kıskanmamak zor. ilk kez birlikte çaldığı bir diğer kara adamın önüne diz çöküveriyor. seyirci katılamasa da onlar bir zikrin parçası. sonunda biraz da çağrıyla dansa katılmak isteyen istanbul'un turistlerine 'bodyguard' müdahalesi. mekân uygun olsa, sabaha kadar sallanılacak bir müzik, birlikte kafa çekilebilecek bir adam.

dışarda geceyi gereksizce delen ışıklara arkanı dönüp kısa bir yürüyüşte ağaçların şemsiyesi yine.

arada bir gelmeli.

-------------------------------
not: alvin aaley'i izlediğim zaman dansçı olmaya karar vermiştim. yeterince cesur olmadığım için hayıflanmak üzere onları görmek isterim bu ara. bir de, losing my religion günlerinde oralara giden bir arkadaşıma, 'bana onu getir' dediğim adam ve saz arkadaşları var ziyaret edilecek. yeter bunlar uzunca bir süre için.

'masumiyetin ayartıcılığı'

2008-07-28T09:57:00.002+03:00

"masumiyet, özgürlüğün sıkıntılarından hiçbirine katlanmadan nimetlerinden yararlanmaya kalkışmaktır.."

Pascal Bruckner

-----------------------------------------------------------------------------------------------

not: şimdinin değil, tüm zamanların problemine net açıklama. unutmamak için.

yine, yeni, yeniden..

2008-07-26T15:20:00.006+03:00

televizyonda alt dudağı titreyerek söylediklerini duyunca/görünce bi koşu gidip sarılmak istediğim bir adamdı hrant ama hayır tanımıyordum, arkadaşım filan değildi. yine de, onca insanın söylediği gibi, birkaç kuşaktan birçok insan için son kırıntıların da yokolması anlamına gelmişti gidişi. böyle gitmese de başka türlü gitmesi gerekecekti belki ve buralarda öksüzlüğünü ne yapacağını bilemeyen bizler öylece kalacaktık yine de.

ömürlerimiz öylesine cendereler içinde sıkıştırılmış ki, şimdi, hesap sorulacak mı bilemeyiz, ama şu cümlelerin kurulmuş olması bile iç açıcı değil mi? azmettirdikleri, niyetlendikleri, heveslendikleri konular satır aralarında kalmaktan kurtulup manşete çıktığı için sevinebilir miyiz?

günlerdir, bu ülkenin insanındaki deformasyonun geri dönülemez, öyle bir davayla düzelemez yaygınlığını düşünerek yabancı gözlerle izliyorum 'iddiaları'. iktidar olma isteğinin, güçle herşeyin yönetilebileceğinin, 'darbe' kelimesine benim/bizim duyduğumuz tiksintinin aksine, nasıl şehvetle karışık yaklaştığının birilerinin... bir cenaze töreninde, birbirlerinin sırtını sıvazlayarak, provokasyonlarının hazzı dudak kıvrımlarında nasıl sırt sırta yürüdüklerini görüyorum. geriden gelenlerin, o mitinglerde ağlamaktan helak olanların, hâlâ şunu bunu sevdikleri için orada olduklarına inananların yeni hevesler üretmeyeceklerinden emin olabilir miyiz?

vadi, temizlenir mi böyle ve yeniden yeşerir mi?

çocukluk travmaları ömür boyu takip eder, amansızdır, toplamda çözümsüzdür. karakterini oluşturur kişinin/ülkenin.. yine de bunu yüzüne söyleyebilmek yetiştirenlerin, yani kabullenmek aslında, sızıyı azaltır..
en azından.. en azından geleneği geldiği gibi aktarmamanın hafifliği yaraları iyileştirebilir.

çok öncelere gidebilir keşkeler. 'keşke herşey masal olsaydı'ya kadar gider. ama katiyen 'keşke büyümeseydik, çocuk kalsaydık'' değil.. kesinlikle değil.

belki şu sonuncu kaybı, o sevgili yüzü, hrant'ı yolcu etmeden durdurulabilseydi bu nazi treni diyebiliriz.

keşke..

---------------------------------------------------------------------------------------------
not: cumartesi yazılarının tadı, bir baktım da tam da bu keşkeyle eş zamanlı kaçmış.. özel hayatlarımız, kalın sicimlerle bağlı dünyaya; öyle olmadığını sansak, mutluluk bizimle olduğunda bunu daha az farketsek bile. anlamsızlığa meyli çok olan, 'niye yazıyorum ki?' diye diye yazan biri olarak bunun da bir 'yeniden' yazısı olma ihtimali var mı acaba, diye soruyorum kendime.

vadide, 'sarp' kayaların eteğinde.

yalnızlıkla kalabalığın arasında bir yerlerde..

2008-04-22T23:48:00.005+03:00

biraz müzik dinleyelim.. en hasından..

gelecekten not: müzik filan dinlenemiyor. 'savcılık kararı'.. yasaklayanlar utansın..

olduğun gibi..

2008-03-02T12:43:00.006+02:00

bir zamanların striptizcisi diablo cody, senaryo oscarını alırken, 'beni olduğum gibi seven aileme' diye ve ağlayarak bitirdi konuşmasını. ne kadar doğru bilemeyiz, belki de artık spielberg ile imzaladığı sözleşmenin gölgesinde kalmıştır geçmiş ve bu gözyaşları herşeye rağmen biraz geçmişin kızgınlığı, biraz kazanmış olmanın duygusu, ama en çok da aslında sadece kendin olduğun için sevilmek istemenin ifadesidir. irili ufaklı taarruzlarla, herşeyin teröre dönüşebildiği değiştirme ve kendi istediği şekle dönüştürme savaşında yenilmediği için ağlıyordur belki de. çünkü 'değiştirmeye çalışmadan olduğu gibi kabul etmek ve sevmek' çok az insana/aileye/topluluğa/ülkeye nasip olan bir erdem.

'oscar törenine striptiz kıyafetiyle katılınmaz' demeyecektir artık kimse ona, ayağına topuklu birşeyler giymesini dayatamamış prototip tanrıçaları. bir zamanlar belli ki sıradışı kimliğinin dışavurumu olan kıyafetleriyle neler yaşadığını tahmin edebiliriz. kolundaki renkli dövmeler, çıktığı star basamaklarında sadece bir farklılık artık.

olduğu gibi kabul etmemek, kontrol hastalarının 'iyiliğini istemek' başlığı altında yazdıkça yazdığı, kendilerinin yazıp kendilerinin inandığı bir romandır. 'ben böyle hayal etmemiştim' hezeyanlarıyla geçirilen ömürler.

ya da hepsi benim uydurmamdır. gerçekten laiklik elden gidiyordur..
--------------------------------------------------------------------------------------------
not: 'olması gereken' durumcuların herhalde tüylerini diken diken eden bir başka 'olduğu gibi'yi söylemeden geçemiycem. çünkü 'ben bir oskarlı kadınım, beyim de ödül alacak' demeyip o en 'fargo'nun polis kadını' haliyle törene gelen, cool coen kardeşler ödül alırken fiiiyt diye ıslık çalan frances mcdormand'ın da hastasıyımmm.

korku-luk

2007-11-24T23:15:00.001+02:00

insanların gün geçtikçe daha fazla, hep daha çok konuşmalarına bakıp bakıp, 'ya böyle olmak kaderse!' diye, korkar dururum oldum olası..

ya öyle, ya giderek daha suskun.

aklına söyleyecek yeni, anlamlı, sahici birşey gelmiyorsa susmayı bilmek gerek..

seçimi kaybetmişsiniz, canınız sağolsun..

2007-10-31T23:43:00.000+02:00

Sevgili Babacığım,
Dün sabah erkenden Ömer'in çoğunluğu kaybettiğimizi bildiren telgrafını aldım. Akşam gazetelerinde biraz havadis vardı. Malatya'dan seçildiğinizi, fakat genel sonucun 150'ye karşı 300 civarında olduğunu yazıyordu. Geçmiş olsun. Ne kadar ihtiyatlı beklenmiş olursa olsun gene bir şok tesiri yapmıştır herhalde. Umarım şimdiye kadar hepsi geçmiş, neşeniz yerine gelmiştir.
Teferruattan haberim yok tabii. Bir haberde seçimlerin gayet muntazam geçtiğini, büyük bir çokluğun seçimlere katıldığını okudum, çok sevindim. Asıl başarı bu. Netice itibarıyle memleketimizde demokrasi olduğunu dünyaya ispat edecek kesin olay, düzgün, hadisesiz bir iktidar partisi değişmesi geçirmekti. Bunu yapabilmek, bu seçimlerin hakikatta en büyük zaferimizi ilan ettiği anlaşılacak. Gerisinin ne ehemmiyeti var, canınız sağ olsun.
Bir defa da muhalefet liderliğini tecrübe etmek mukaddermiş demek. Bunun da başka bir tadı olacak herhalde. Memlekete hayırlı olsun. İnşallah Demokrat Parti iktidarı bir duraklama devresi olmaz, yürümekte olduğumuz ilerleme yolunda sendelemeyiz.
Yeni Kamutay ne zaman toplanıyor acaba; o zamana kadar sıkıntılarınız bitmeyecektir. Bir an evvel toplansa da dinlenecek hale gelseniz. Rahat rahat dinlendiğinizi, keyfinizin yerinde olduğunu duymaktan büyük sevinç duyacağım.
Sevgilerle, özleyişle ellerinizden öperim canım babacığım!

16 Mayıs 1950 / Salı

---------------------------------------------------------------------------------------------

Sevgili Erdalım,
Şimdi mektubunu aldık. İlk duyguların. Ne kadar iyi yürekli, filozofik ve ahlaklı yazıyorsun. Teşekkür ederim. Seninle bir daha iftihar ettim.
Evimize taşındık. İçinden hiç çıkmamış gibi bir rahatlık içindeyim. Bu mektubumu eski kütüphanemden yazıyorum. Annen bir haftadır taşınma için pek çok çalıştı. Yorgun olduğunu görüyorum. Amma sıhhati, neşesi yerinde çok şükür. Özden, Ömer, büyükannen herkes vaziyeti iyi ve tabii aldılar. Benim üzüntüye düşmemekliğim için bütün hünerlerini kullandılar. Hepsinin kıymeti gönlümde bir derece daha artmıştır, eğer buna imkan var ise...
Seçimi fena nispette kaybettik. (...) Niçin kaybettik? İnsaflı, insafsız bin bir sebebi var. Fakat en başta geleni değişiklik arzusudur. Bu da milletlerin hem masum, hem tabii bir arzularıdır. En sıkıntılı zaman, kaybolmuş bir seçimden sonra geçen bir haftadır. Şimdi bu bitti. İki gün sonra yeni cumhurbaşkanı ve hükümet seçilecektir. Saat 18.30'da da ben yeni cumhurbaşkanını tebrik edeceğim. Bu bir hafta, çok şükür sarsıntısız geçmiştir.
5 seneden beri, politikacılar benim için nasıl bir düşmanlık havası yaratmaya çalıştılar, bilirsin. Seçimin neticesini alır almaz her yerden bize karşı sempati duyulmaya çalıştı. Hatta yanlış bir şey yapıldığı hissinin halkta göründüğünü söyleyenler bile var. Bunların ehemmiyeti yalnız bir noktadadır; o da İnönü ailesine karşı düşmanlık telkini muvaffak olmamıştır; itibarımız içeride, dışarıda artmıştır. Taşıdığınız adla haklı olarak iftihar edeceksiniz.
Bu seçim, memlekette yeni bir hayat tarzı kurmak için giriştiğimiz teşebbüste ne kadar ciddi ve samimi olduğumuzu ispat etmiştir. Memleket için, hepimiz için şeref olmuştur.
Hep iyiyiz. Gözlerinden öperiz. Sağ ol, var ol, canım Erdalım.

22 Mayıs 1950 / Pazartesi

'peri'

2007-08-19T00:11:00.000+03:00

Peri geldi.
Durdu bir tepede.
Dedi ki annemi getirdiniz mi?
Dediler getirdik. Annen artık burada kalacak.
Peri sustu. Annesine baktı. Annesinin yüzü solgundu.
Gecedendir belki dedi ve uzaklara baktı.
Gördü ki yol hiç bitmiyor, gitmenin yolu hiç bitmiyor
Beklemeyi bildi ve ben günaha girdim dedi.
Ben artık burada,
Bu çocuk kalmış tepelerin üzerinde,
Bu dağları üzerinde yıldız bulutlarıyla bırakmış genişlikte
Yaşayamam.
Hiçbir şey olmaması, çocukluk gibi kalması tepelerin.

Çocukluğunu bu uzaklığa bakarak geçirmiş
Ve bu bakmalardan, iç geçirmelerden sonra,
Kanatları çıkmış
Ve iç geçirdikçe uzamıştı kanatları.

Giden bir yol var dedi. Hep giden.
Şehirlere ve üzüm bağlarına götüren bir yol.
Birden güneş girdi içine.
İçinin berraklığına doldu güneş, tazeliğine.
Peri olmasaydım keşke dedi. Peri olmasaydım.
Kanadına küçük bir okun, acı biçimiyle saplandığını duydu.
Kanadını yavaşça içine doğru çevirdi.
Parıltılı gülüşüyle annesine seslendi.
Evet anne dedi galiba bir periyim ben,
Ben artık ölümü anlatamam.
Ne doğmak
Ne hayat
Ne de ölüm.
N'olur isteme,
İsteme benden.

Bejan Matur, Tanrı Görmesin Harflerimi

------------------------------------------------------------------------------------------------
not: şairi tarafından, 'çocuk kalmış tepelerin üzerindeki' bir başka peri için seçilmişti bu şiir bir zamanlar. şimdi, bir 19 ağustos'ta onur'u kucaklıyor.

ortaya karışık

2007-08-11T16:58:00.000+03:00

seçim sonuçlarına ilişkin fikrimin bir önemi yok dedim ama, yine de;

'tepki göstermeniz için illa sizin yumruk yemeniz gerekmiyor, başkasına atılan yumruğa tepki göstermezseniz ahlaklı sayılmazsınız.'

diyen ve de bir meclise bedel olacağına inanmak istediğim kravatsız ufuk uras'ın ve sarı mizampli saçlı olmayan gencecik aydınlık yüzlü kadınların nasıl içimi açtığını söylemeden duramıycam. ne kravatın, ne de sarı saçların sadece biçimden ibaret olmadığını, varolan durumu sürdürmeye, yani dolayısıyla statükoya, esas muhafazakârlığa ilişkin olduğunu söylemeye gerek var mı? eğer çok gerekliyse lise öğrencileri gibi cebinde taşır, çıkar çıkmaz da çıkartır cebine koyarsın. ya da takarsın duruma göre. kravatsa kravat, türbansa türban.

sistemin içinde çözülebilecek olanları çözmek için. bir gün kavgasız gürültüsüz, kravatsız, eşarplı, ya da dilediğin renkte saç tokalarıyla orada bulunabilmek için. oranda buranda renk avcılığına çıkılmasından, ağzından çıkan, ya da çıkmayan her kelime için hesap sorulmasından çekinmeden durabilmek için. kimi zaman on yıllarca uzayan bu hesapların bitmesi, tamamen bitebilmesi için.

iyimserliğim tuttu. bak sen şu işe.
***
dün akşam tv'de başlayan türkü yarışması özel televizyonların tarihinde bir dönüm noktası neredeyse. yarışma formatının baştan yanlış olması meselesini şimdilik bir kenara bırakıp bir bakalım. sunucusunu duyduğum zaman öflemiştim başlangıçta ama, dekorundan sunumuna sadelikle tasarlanmış olduğu çok belli olan bu program, reyting peşinde olmasa ve bunu sürdürse keşke diyorum şimdi. 'karşınızdaaa, bilmemkiiiim' demeden de program sunulabileceğini, şarkı/türkü söylemeye gelen kız çocuklarının assolist gibi giydirilip makyajla şebeğe döndürülmeden de -hatta asıl o zaman- güzel/gösterişli/albenili olabileceğini filan gördük. şimdilik. sakin sakin, bağırmadan çağırmadan ve uzatmadan birinciyi açıkladılar, bunun bir önemi yok aslında dercesine. ya, demek ki olabiliyormuş diye iç huzuruyla, çoğunun çok iyi olan icralarını dinledik böylece. buradan, seslerine, kendilerine bir yol da açabilirlerse ne âlâ.

'sahnenin gerektirdikleri' masalının, 'saç/makyaj/birşişe parfüm/dekolte tuvalet' dekorunun içine 'silikon dudak/estetikli burun/botoks'u da hızla kattıkları için, sıradaki sahne adayı gençlerin hepsini telef etmeden önce bu modeli tersine çevirecek birşeylere ihtiyaç var çünkü. estetik deyince ameliyat geliyor akıllarına. pöh. önceki türkü yarışmasında karadenizli kızı açıp açıp, final günü handiyse edep yerine kadar sade tülle sahneye atıverenlerin bunları modernizm diye kakalamasına kulak asmayın. oldu ya, korktukları başlarına geldi, en moda türbanı seçmek için önce onlar birbirini çiğner, aha da şuraya yazıyorum.
***
aynı anda diğer kanalda tuğba özay'ı kafasına bastırarak arabaya sokuyorlardı. akbabalar gibi, su testisi su yolunda kırılır muhabbeti yapanlar, yeni tuğba özay'lar seyretmek, bu bitti, yenisini getirin demek istiyorlar aslında, benimse, sanki onu kurtarabilirlermiş gibi 'anne, baba sizi seviyorum' derken hapishane kapısında karanlığın içinde kaybolmasına fena halde içim burkuluyor. öğretmen bir anne-babanın kızı olmakla övünen, sosyal demokratlıktan bahseden bu genç kadın, niye yataklık etmekten suçlu bulunduğunu anlamakta zorluk çekiyor. geçen sefer aşk yüzünden deyip kurtulduğu için, gidip niye yine oralardan birileriyle dans ettiğini hiç sorgulamadan şaşırıyor. 'ben bi şey yapmadım ki!' doğrudur, bişey yapmamıştır. sorun da budur.

ne demiştik. şu yumruk meselesi çok önemli. başkalarının kanları üzerinde yürüdüğünü bildiğin birilerinin yanında öylece ses etmeden durursan, sözkonusu olan birgün senin kanın da olabilir. delikanlılığın kitabını gerçekten de yeniden yazmak gerekiyor. ya da hepten yırtıp atmak.
***
büyük olduğu söylenen gazetenin internet sitesinde yorumlar üzerinden kariyer yapmaya çalışan, kaç yorum yaptığının, çevrimiçi şöhretinin çok önemli olduğunu sanan birileri var. epeyce fazla birileri var üstelik. çoğunun öylesine yazıldığını bilsek de, yumurtlanan bu lafları ciddiye alanların sayısı hâlâ epeyce fazla olduğuna göre biz onları ciddiye almak zorundayız korkarım. her magazin haberinin altına, hiç üşenmeden 'kim ki bunlar, bize ne bunlardan, memlekette sorun mu yok..' diye yazıp duruyorlar. o sayfaların, o haberlerin ve de o zat-ı muhteremlerin varlığını sürdürmesinin nedeninin biraz da onlar olduğunun hiç farkında olmadan ya da çok farkında olarak. 'seni biz yarattık, ne çabuk unuttun.' ben de bu, 'neydi ne oldu, en ünlü mankenken nasıl düştü' haberlerini kanlı gladyatör savaşları gibi tribünden seyredip geh geh konuşanlara laf etmeden geçemedim.

hiç yorum yapasım yoktu aslında..

-----------------------------------------------------------------------------------------
not: resim serbest düşüş'ten.. çok beğendim, kullandım. izin mizin istemedim, onlar da başka bir yerden mi aldılar bilemedim. kullanmamı istemezlerse bir el etsinler yeter.

hangi pornografi?

2007-07-31T12:17:00.000+03:00

bülent ersoy'un cinsiyet değiştirmeden önceki her hareketi dönemin bildiğim tek magazin gazetesi olan hafta sonu'nda manşet oluyordu. seyircinin aç, aç yırtınmalarına karşılık sahnede göğüslerini açıp kapattığı zamandı yanlış hatırlamıyorsam, 'ahlaksızlık' diye puntolar ötesi bir manşet atmışlardı, tabii ki göğüslerin olabilecek en büyük fotoğrafıyla..

aynı dönemde yayınlanan bir gazetenin (tan?), tecavüz edilip öldürülen bir kızın kanlar içindeki, pornografiye hizmet etmek üzere orası burası çekiştirildiği belli olan yarı çıplak bedeninin yarım sayfa görüntüsü, hayatımın ilk büyük dehşetlerinden olmuştu. yaşıtımdı ve o sıralar başka bir şehirde olan babamın, bana mukayyet olmaları ve evde yalnız bırakmamaları için annemlere telefon ettiğini hatırlıyorum. tiraj uğruna katmerli zarar.

sibel kekilli bir zamanlar porno filmlerde oynadığı, gamze özçelik ise hem tecavüze uğrayıp, hem de ahlaksızca yayımlandığı için bedenlerinin orda burda olur olmaz sergilenmesinden ve hakaret edilmekten kimbilir ne zaman kurtulacaklar? internet ortamında adlarının geçtiği her yerde küfrün de birlikte gelmesi bir yana, kadın/erkek, ordan/burdan dinlemeden hemen herkes inceden dokundurmadan geçemiyor, bedenlerini görmüş olmanın verdiğini zannettikleri hakla konuşup duruyorlar.

pornografi tam da bu sözlerde, bu gözlerde saklı.

pornografi, armağan uzun'un iki gündür yayımlanan ve belli ki bir süre daha ortalarda dolaşacak olan görüntülerini çeken ve de bir yandan seslendirmeyi de ihmal etmeyen kadının sesinde saklı. aslında hiç de ilginç olmayan o görüntüleri bırakın, o sese, neler söylediğine ve nasıl neredeyse orgazm olurcasına 'çektim, çektim' deyişine kulak verin.

işte size su katılmamış pornografi. işte gerçek 'ahlaksızlık'. bülent ersoy'un göğüsleriyle satış rekorları kıran hafta sonu'nun yerini hep beraber dolduruyoruz. vatana millete hayırlı olsun.

eleştiri mi? hadi canım..

2007-07-30T11:56:00.000+03:00

birkaç sene önce bir sekiz mart toplantısından yükselen 'bütün kızlar toplandık' seslerini duyunca, 'hadi ya' demiştim. 'bu şarkıya mı kaldı biraradalığın ve kadın hareketinin ifadesi..' ama olanla ölene çare yok biliyorsunuz, hissiyat buysa, ifadesi de böyle olur..

ama ardından gelen şarkı hiç de o kadar masum olmadı. aslında tek taş peşinde koşan kadın milletine laf etmek için yola çıkmış gibi görünen sözler, ille de onun ya da bunun tarafından alınması gereken bir tek taşın varlığını hiç itiraza yer bırakmayacak şekilde yerleştirdi. mücevher firmalarının yaygınlaşmasının bu şarkıyla olan bağlantısını da çok merak ediyorum doğrusu. o gün bu gündür, bağımsız ve aklı başında olduğunu kanıtlamak isteyen binbir çeşit kadın kendisinin aldığını söylüyor, yemin billah ediyor.. üstelik evlilik yüzüğü iken, bir olmazsa olmaza döndü neredeyse. zaten soru da netleşti: sen mi aldın, adama mı aldırdın? üçüncü seçeneği seçenler pek ortada görünmüyor, dolayısıyla böyle bir seçenek yokmuş gibi aslında.

tek taşın simgelediği evliliğin de tek seçenek olması gibi bir şey. evli misin? evlenecek misiniz? size evlenme teklif etti mi? hoş, magazin insanları arasında bile soruya itiraz edenler çıkıyor arada, ama onlar da adamın evlenme teklifi ettiğini söylüyorlar yine yeminlen. oysa erkekler beraber oldukları kadınlara üç gün sonra evlenme teklif ederler genellikle zaten. ama nedense bir yan cebime koy durumu söz konusudur, 'kadınlar evlenmek ister, adamlar istemez' efsanesi de yaygınlaşır böyle böyle..

yazdığı sözlerin nereye gittiğini görüyor mu, bundan rahatsız mı bilemiyorum, ama en azından şarkının yazarı, eleştiri yaptığını, memleketi kurtardığını filan söyleyen biri değil. onu 'özgür kız' sembolü yapanlar için aynı şeyi düşünmüyorum o ayrı..

öyleleri yok mu? var! yoksa siz geçen sene herkesi hop oturup hop kaldıran 'çakkıdı'nın aslında bu eğlence kültürünü eleştirmek için yazıldığının, çook iğneleyici sözlere sahip olduğunun farkında değil misiniz? doğrudur, göbek atarken farketmemiş olabilirsiniz. tıpkı, şimdi müzik programı sunmakta olan bir genç adamın kimsenin hatırlamadığı parçasının aynısının tıpkısı olduğunu farketmediğiniz gibi. yok canım, sözler çok eleştireldi de ondan bu kadar sevildi, halkım göbek atarken özeleştiri yapmayı da ihmal etmiyor.

ve de eleştirmeye doyamıyoruz. birisinin öylesine söyleyip geçtiği bir lafa çok kızıp o meseleyi de halletmek için bir söz daha yazıveriyoruz hemen: 'evlenilecek kızlar vaaar, eğlenilecek kızlar vaaar..' sonuç nedir? eski bir bantta kalıp unutulacak sözler ölümsüzleşiyor ve sanki böyle bir ayrım varmış, böyle bir ikileme varmış gibi yerleşiyor. hadi hep beraber göbek atmaya devam. şu tek taşını kendi aldığı için pek bahtiyar olan kadınlar şimdi de hem eğlenilecek, hem de evlenilecek nitelikte olduklarını ispat çabasında. gidip gidebilecekleri yer orası, bu zemini tümden reddetmek akıllarına gelmiyor, işlerine de belki.. ikilemelere doyamıyoruz.

son olarak, bir de 'hepimiz tikiyiz' biliyorsunuz. o kadar kötü o kadar kötü bir şarkı ki, ne sözlerini ikinci kez okumaya, ne de dinlemeye tahammül edemediğim için fazla bir şey söyleyemiycem. ama yine belki farkında değilsinizdir diye ekleyelim, o da eleştirmek için yazılmış!

şimdi anladınız mı başlıkta niye öyle dayılandığımı? eleştiri mi? hadi ordan allahaşkına..

popüler kültür eleştirisi pek makbul bir dal. üstelik kolay. tv seyrediyorsun, konuşuyorsun.. bu kadar basit. herkesin yapabileceği bir jimnastik. doğru dürüst yapanları elbette ayırarak, komşu kızı çekiştireceğine ünlüleri dert edinen halkımızı (ve kendimizi de tabii ki) şimdilik affederek, şu memleketin damarlarıyla oynayanlara, tekrarın bir eleştiri biçimi olmadığını, bu işin doğru dürüst yapılmadıkça gelip kafaya böyle çarpacağını söyleyebiliriz.

tekrarlamayın, yerleştirmeyin. her ortada olana ilişkin konuşarak onları var etmeyin. bu günün hissesi budur.

"...ne söylesem boş"

2007-07-23T21:44:00.000+03:00

kendi kitlelerine halk, diğerlerine sürü, dışardan yönetilen, bilinçsiz diyen, neredeyse 'kim kullandırtıyor bu aptallara oy, moy..' diyecek kadar densizleşenler..

çocuk militanlar lafını orda burda habire kullanıp kendi üç yaşındaki bebelerini şu ya da bu sembolle donatarak meydanlara sürenler..

birileri adalet, özgürlük, azınlık sorunları, bireysel haklar, çalışma şartları gibi binbir nedenle orda burda yürürken, miting yapmaya çalışırken farkında bile olmayan, dert edinmeyen, dahası yollarına taş koyan; lakin hayatlarında ilk kez bir mitingde yürümenin aşkıyla herkese toplumsal muhalefet dersi vermeye kalkanlar..

esas kendiliğinden halk hareketinin mesela atina'da yapılan ormanlarımızı isteriz yürüyüşü olduğunu söyleseniz muhtemelen boş boş bakarak bodrum plajlarında dumanların gölgesinde güneşlenmeyi sürdürecek olanlar..

kendilerinin, her ne hikmetse esas, mutlak, olması gereken olduğuna körlemesine inanıp, türkiye'nin şunun, bunun tarafından temsil edilemeyeceğini düşünenler..

''ordu bir sivil toplum kuruluşudur" diyecek kadar kendinden geçmiş olanlar.. ve de yine bir müdahale olabilir derken, içlerinden geçen ay inşallah vurgusunu saklayamayanlar.

gerçek bağımsız düşünceyi nerde görseler kafasını ezmek için ellerinden geleni ardına koymayıp, her fırsatta çeşitli büyüklerin -baba/kanaat önderi/genelkurmay başkanı/büyük şef- huzurunda el pençe divan durmaya hazır bekleyenler..
***
aslında türkçemizde bu durum için çok uygun sözler var. ama geleneği dinle doğrudan birleştiren ve ''yarabbi şükür'' diye şarkı yapan kızı bile dini laf kullandı diye eleştirenlerin ''allahın tokadı bu!" deyince nasıl yerlerinden zıplayacaklarını da biliyorum. ama dedim bile..

her daim azınlık olan ya da öyle hisseden biri olarak benim oy verip vermediğimin, hangisinden yana olduğum ya da olmadığımın ve de bu seçimlerin politik sonuçları hakkında nasıl düşünceler beslediğimin hiiiç önemi yok. ama, bütün bunlardan bağımsız olarak bu bir çift lafı etmeden duramadım. iğne ile çuvaldız her daim yanınızda/yanımızda bulunsun.

korkulardan, paranoyalardan, çağımızın en moda düşünce akımı olan komplo teorilerinden mümkün olduğunca uzak kalarak.

bitirmeden size sevim tanürek'ten güzel bir şarkı armağan etmek isterim. dinleyelim, güzelleşelim.

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: bir amerikalı tarafından, sitesindeki fotoğrafı kullandığım için hırsız diye damgalandıktan kelli hiç kimsenin ses etmeyeceğini bildiğim bir kaynak olan commons'tan başkasına bakmıyorum. en azından şimdilik. bu albatros resmi de oradan ve de vallahi hiçbir şey demek istemiyorum.

"müstesna bir çocuk"

2007-07-13T15:12:00.001+03:00

tanıyan tanıdı, tanımayanlar okudu, dinledi.. müstesna olduğundan kimsenin hiç kuşkusu olmadı.

ve şimdi, gitti..

en çok öğrencileri sevdi onu herhalde, en iyi onlar anladı.
en hasını da onlar söylüyor.

anılmaya , okunmaya, konuşulmaya devam edilecek. umuyorum, biliyorum.

ulus baker..

------------------------------------------------------------------------------------------
not: resim, vikipedi'nin uluslararası resim deposu commons'tan.

bir şans daha yok

2007-07-03T22:02:00.000+03:00

afrika'nın suzuzluk ve açlıktan başka birşey yeşermeyen topraklarından alınıp israil'e götürülen bir göçmen çocuk, temizleyip paklamak için soktukları duşun altında dehşet içinde bağırmaya başlar ve suyun akıp gittiği süzgeci elleriyle kapatmaya çalışır umutsuzca: su akıp gidiyor! ülkesinde bir damlasını bulamayan çocuklar sinekler gibi düşüp ölürken su akıp gidiyor!"

bu bir film sahnesi.. insanın empati duygusunu doğrudan harekete geçirebilecek, öyle olacağını umduğumuz onlarca, yüzlerce sahici andan biri.. zaten tüketimle, ''fazla'' ile başı dertte olanlara bıçak misali saplanacak bir sahne. izledikten sonra gönül rahatlığıyla 'ay her gün duş almadan yapamam ben!' diyenin aklına şaşarım. amma velakin yumurta kapıya dayanmadan kimse dünyanın küçümencik olduğunu, sorunların er geç heryere bulaşacağını anlamıyor işte. şimdi herkes söze küresel ısınma diye giriyor, halı yıkayanlara da ceza kesiyoruz, aman ne güzel.. ve de geçmiş olsun.

ben bu duş alma merakının, -ne merakı, isterisinin- biri bizi gözetliyor evlerinin ilkinde farkına varmıştım. hep beraber röntgencilik etmemiz işe yaramış, durup durup aklıma böyle şeyler geliyor o ilk evden.. dışarı çıkılmayan, dolayısıyla da kirlenmenin pek mümkün olmadığı o evde sürekli bir duş alma krizi yaşanıyordu. bir felaketten sözeder gibi konuşuyorlardı ağlamaklı: 'ama ben dün almadım duş, bugün de almazsam...' aman tanrım, nasıl yani? hepsinin geçmişinde, üç-beş günde hatta haftada bir, ailenin karar verdiği gün yapılabilen banyolar olduğuna kalıbımı basabilirim oysa.. hadi büyük şehir, hava kirliliği diyelim, şimdilerde daha fazlası gerekiyor (muş, öyle diyorlar) öyle alıştılar filan. yahu, göbeğinizi kaşıya kaşıya dolaştığınız evin içinde nedir bu su, -pardon- 'duş' aşkı? orada takıldığım bu 'ay duş almam lazım!' meselesi beni yıllardır yiyip duruyor işte dostlar. ek olarak, yanımda yöremdeki avrupa milletlerinden insanların zaten ve doğal olarak sabah akşam habire duş almalarına, bir kere giyindikleri iki tişörtü koca makinelere atıp yıkamalarına filan da öyle bir gıcığım ki, sormayın gitsin.

şimdi bütün bunları zaten beni bilen eşe dosta arada söylemişimdir de, böyle uluorta geçen sene yazabildim mi mesela? hayır! türlü çeşitli bıyık altından yorumların, popülizmdi, cimrilikti, boyna ışıkları kapatan memur sınıfının çocuğu olmaktan malul olmaktı, artık yorumun bini bir para, bilmez miyim.. (sahi bir de, tuvalet kağıtları üzerine bir nutuk vardı bbg'de, bak o da şahaneydi. onu da özellikle kadınlara ithaf etmek isterim hazır yeri gelmişken: 'bunlar böyle parça parça yapılıyor ki, öyle kullanılsın diye, bir metre kullanmak gerekmiyor.')

dünya böyle bir yer işte: birileri yıllardır, on yıllardır yırtınıyor. büyük ölçekli önlemlerden kişisel alışkanlıklara kadar nasıl herşeyin önemli olduğunu anlatıp duruyorlar.. olanlar oldu, sonuçları üzerinden ahkâm kesiliyor şimdi. küresel ısınmanın en büyük yaratıcılarından olan abd yıllarca, 'bana ne, ne haliniz varsa görün' dedi. şimdi çin, sanki başka bir dünya mümkünmüş gibi, önce ülkemin kalkınması, sonra düşünürüz diyor önlemlerle ilgili olarak ve kyoto'yu imzalamıyor. bir milyon ytl'ye, kesmeyen çin malı makaslar almaya devam edelim, çin'i kalkındıralım, sonra hep birlikte yağmur duasına çıkacağız. bir milyar kelle, elbet tutar dua..

yakınmayı sevmesem de kafamın sünger gibi olup konuşmaya mecalimin olmadığı şu geçtiğimiz günlerde, 'sıcaaak' deyiverince bir arkadaşımın pek güzel belirttiği gibi: klima alalım, küresel ısınmaya katkıda bulunalım, bizim neyimiz eksik..

----------------------------------------------------------------------------------------------
not: o kadar uzun zamandır yazmamışım ki toparlamadan masaya getiriverdim böyle. bunu ısınma sayın, bir dahakine artık.
sağanak yağmurlarda ıslanmanız dileğiyle.

bir umarsızın mektupları!

2007-06-06T18:53:00.000+03:00

"sigaranın olağan olarak yanına kadar geldim. durumum bozulmaya başladı. dış ilgilerimin bu kadar aykırı kurulmuş olmasına üzgünüm. “ortaasyaya çekilmek gerek” sözümde (m ile) olağanüstü gerçekler ve hikmetler var. durum beni boğabilir. hiçbir hayale kapılmadan bu topluluklardan çıkmalıyım. başka hiçbir durumda bulunamam.

düşünce geriliklerinin, küçük beyinlerin yanından belki çok büyük kayıplarla, fakat çok büyük sür’atlerle uzaklaşmalıyım. ortaasya iklimlerine, yalın çöllere, belki biraz sonsuz steplere yönelmeliyim; gitmeliyim. beynimi şimdiki yüklerinden arımalıyım.

inci bir ivazsız imkândır benim için."

inci! / vural bilgin
g yayın grubu-geniş kitaplık

---------------------------------------------------------------------------------------------

taa ne zaman, 'yakın zamanda yayınlanacağını umuyorum' demişim. bunca yıldan sonra kitap olarak elime aldığımda, benim için artık çoktan tamamlanmış bir süreç söz konusuydu. 'menzile odaklanmadan seyahati sevenlerden' olduğumdan herhal.. şimdi ise, birilerinin bu sonucu görecek olması, okunacak olması yani, heyecan verici.

g yayın grubu, oğuz atay'ın sesini bulacağınız mektuplar, sizi bir dönemin ve bir kuşağın ta kalbine götürecek, demiş. ta kalbine, doğrudur.. kendisi de söylemiş zaten: "herhalde sana 'aşk mektubu' yazmadığımı bilmeni istiyorum. başlangıçtan bu yana sana yazdıklarım kendimi açıklama idi. tek yaptığım bu benim."

ve böylece vural bilgin bizi yalın çöllere, belki biraz sonsuz steplere yöneltebilir yazdıklarıyla. çöllerin boğuntusuna ve steplerin yalnızlığına.. mektuplar size gelmiş gibi bir sıkıntıya bile garkolabilirsiniz, ya da kimbilir, heyecana.. ama ne bileyim işte, sahicidir, damardandır, zihin açıcıdır..

akıntıya karşı..

2007-03-22T01:28:00.000+02:00

önemli olan neye karşı olduğun değil, neyin yanında olduğun;
özgürlük, aslında gerçekten ne istediğini bilebilmek...

kavramlarla düşünür, hertürlü anlaşırız.

2007-03-16T19:53:00.000+02:00

eskişehir anadolu üniversitesi grafik bölümü son sınıf öğrencilerinin bu yılki ilk yarı ödevlerinden biri onur'du. birlikte geçiremedikleri bu son yılın üç ayını çok hüzünle, ama canla başla, onun portfolyosunu hazırlamaya ayırdılar, hocalarının ve bölüm başkanlarının önerisine uyarak.

henüz işin başındaki bir gençten pek de beklenmeyecek derinlikteki, düşünceyi ve mizahı işin içine çaktırmadan katıveren onur'un özenle arşivlediği işlerini, ona yakışan bir özenle sergilediler yarı yılın sonunda. yaka rozetlerinden gülümseyen arkadaşları biraz daha yanlarında olsun diye çalıştılar aslında ama sonuç olarak çok da profesyonelce, hiçbir şeyi atlamadan bir küçük sergi açtılar bölümün içinde.

ailenin, arkadaşların, hocaların katıldığı açılışta bulabildikleri bütün fotoğraflar büyük ekranda bir yaklaşıp bir uzaklaştı. mizah hiç eksilmediği için, ne fotoğraflardan, ne de işlerinden, gözyaşları gülümsemelere yenik düştü. okul koridorlarında atılan uçan tekmeler havada asılı kaldı. hocaları "o artık hep bizim öğrencimiz olarak kalacak." deyince halası, "ne güzel okul bu, mezun olunmaz buradan!" deyişini hatırladı, canı yandı. deftere, kimisi sonuna kadar yaşanmış kimisi gizli kalmış sevgiler, duygular düştü. kırık, dökük, titrek...

ah onur, ah!

şimdi o işler, aylarca uğraşılıp biraraya getirilmiş, bir kısa film misali hazırlanmış dia gösterisi, bir genç sanatçının, herkese nasip olmayacak kabarıklıkta ve her sayfası bir arkadaşının emeği olan portfolyosu yeniden evinde.

o, onur.
onur ünal..

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: yukardaki, onur'un otoportrelerinden biri. o çok sevdiği arabesk motifler ve başlıkta yeralan cümleyle birlikte...

aslında sergi açıldığında yazılacaktı bu yazı. ama malum cumartesi'nin sesi kısık bu aralar. bir problem yok, yazamayınca yazılmıyor işte. bir arkadaşım, "bir ay oldu, yarın da yazmazsan bir daha bakmıycam!" dedikten sonra bile kaç gün geçti, ki okunmak istiyoruz elbette.. istemeyiz kaçıp gitsin sevenler.

küçük bir adam

2007-02-13T19:29:00.000+02:00

bir zamanların saygı duyulan düşünce adamından geriye pek bir şey kalmadı epeydir. o kadar çok konuştu, o kadar çok söyledi ki, arada bir doğruyu gösteren saate benzedi durum.

kökenleri, kanları deşip durdu, olmayan ateşlerden dumanlar çıkartıp isini oraya buraya bulaştırdı, akıllı geçinenler attığı taşları çıkartmaya uğraştılar epeyce, uğraşıyorlar.

insanların aşklarını, evliliklerini kendi teoriciklerine malzeme yaptı, çocuklarının isimlerini üç sayfa daha konuşmak için diline doladı.

genç bir edebiyatçıya "ee, tamam iyi yazıyosun da artık kendine bir imaj edin, bir atkı tak, bir şey bul, böyle olmaz!" diyen bir adı lazım değili hatırlatan o kırmızı atkı ve o kalpaktaki, kendine özen göstermenin ötesindeki sembolizm ile, söylediklerine hiç de önem vermem gerekmediğini düşündürten bir portreye dönüştü zamanla.

söylediklerini ve kendisini ciddiye almayıp cevap verilmemesini tümünün kabul edildiği yönünde yorumladı, yorumlattı. nasıl yaralayıcı ve de asıl önemlisi nasıl gereksiz topraklarda dolaştığını bir türlü anlamadı. susmadığı için başka sesleri de duymadı zaten, duyamadı, duymak istemedi.

ve bu tür karışıklıklardan pek hoşlananlar tarafından akıllı adam mertebesinde değerlendirildi; akıllı, herkesin söylemediğini söyleyen, aykırı, bu yüzden anlaşılmayan falan filan.. zaten orda burda on dokuz harfi de dolaşıyor, çocuğun biri de saçlarını yüzüne dökerek anlatıyor biteviye, biliyorsunuz. biz de bu çağının ilerisindeki, bizim göremediklerimizi gören adamlara meczup muamelesi yapan, sıradan, gerçekleri göremeyen normal insan kategorisinde onların yüceliğini anlamayarak duruyoruz.

peki.. hepsine tamam.

ama yaşını başını almış, fikirle, düşünce ile, politika ile uğraşan bir adamın genç bir kıza, "inek gibi bakıyor" diyerek magazin şeylerine çıkmasına ne diyeceğiz? layığını buldu! mu? eyvah bir de buralarda konuşacak! mı? umurumuzda olmaz evet, gülüp de geçebiliriz. karşısında saygın gibi görünen yaşlı bir adam gören, kesinlikle bu geçmişten hiç haberi olmayan ve bu laftan belli ki incinen o çocuk gülüşlü kıza umursamaması gerektiğini söyleyip geçelim bence de..

"çengel çiçekleri"

2007-02-11T21:05:00.000+02:00

okulda dersler saat altıda biterdi ama, dörtten sonra kimse kalmazdı ortalıklarda. rıhtımın, kantinin tadı kalmayınca okulu terkederdik.. ama kimi günler koridorlarda bir aşağı bir yukarı yürüyenlerin sayısından akşama bir sergi açılışı olduğu anlaşılırdı. hele de yurtlarda, arkadaş evlerinde yaşayanlar hiç kaçırmazlardı bu fırsatı, daha davetliler gelmeden içkilerin de, yiyeceklerin de dibine darı ekilirdi. işte bizim sanat aşkımız ve sergilerle olan muhabbetimiz böyle başladı..

benim sergi açılışlarına ve de her türlü kokteyl ortamına olan nefretle karışık duygularımın da başlangıcıdır muhtemelen o günler. seyrediyorduk gelenleri. biraz önce seyredilecek şeylerin önünde yalnızca kendimiz olarak nesnelere bakan bizler, kendisini "seyredecek" olarak tarifleyip gelen, bir kısmı o okulun koridorlarından yetişen yetişkinlere bakıp ürperiyorduk. gerçekle sahnenin birbirine pek fena karıştığı bu hâl çoğumuzun hiç mi hiç hoşuna gitmiyordu, komik ve gereksiz buluyorduk. sonra büyüdük, herkes açılışlardaki yetişkin yerini almak için birbirini iteklemeye başladı.

o sahiciliği sürdürerek yaşamanın peşinde olanlardan ve o günlerin en sevgili arkadaşlarından biri, bu günlerde bir sergi açtı . severek yaptığı, tutkulu heyecanlar beslediği işlerini böyle 10 yılda bir filan sergiliyor. davetiyeyi verirken açılışa gitmeyeceğimi biliyordu, gitmedim. ama, bu işlere bakma zevkinden kendimi mahrum ettiğim anlamına gelmiyor elbette. bırakın nesneleri, sadece bu serginin çıkış noktasını bile bilmek, iki dakika onun üzerinde düşünmek gerek. buyrun size bir başka arkadaşının yazdığı tanıtım yazısından bir bölüm.. üstelik bu günlerde aziz ordadır, uğrarsanız hem onu, hem 'çengel çiçeklerini' görürsünüz. fena mı olur?
***
aykırılık iflah olmaz bir kendini isteme tutkusudur. istenildiği gibi değil "istediğim gibi ben" olmanın ağır bedelini ödeyerek yaşamak, uysal yaşama kasıt besleyen ölümcül bir kopmadır. kişi kendini farkedilmez kılarak da kopabilir topluluk statüsünden. fakat "illa ki varım dikineliğiyle hem ortada olmak, hem de güdülü bir mevcudiyete karşı tavır koymak, kişiyi imhacı bir iştahın nefret kaynağı konumuna koyar. imhacı olmaya aday "başka"yı tolere edemeyen yetkenin kendisidir. düzen koruyucular ve düzen kırıcılar arasında yaşanan bu sivri cepheleşme insanlığın yaşadığı en büyük dramdır. osmanlı imparatorluğu'nun ceza terörüne dayalı asayiş sisteminin yarattığı "çengel çiçekleri" böyle bir dramı imgeleyecek en yetkin gerçekliktir işte.

osmanlı padişahlarının tahammül sınırlarını zorlayan en kışkırtıcı davranış, kuraltanımazların toplum içinde uyumsuzluk emsali yaratmalarıydı. tekrarlanması istenilmeyen suçların eyleyicileri ibret olsun diye en fazla kullanılan yöntemlerden biri olan: suçlunun çenesinden çengele asılarak katledilmesiydi. böyle bir cezaya namzet kişilere ise "çengel çiçekleri" yakıştırması yapılıyordu. aziz tavil'in "çengel çiçekleri" adını koyduğu ahşap heykel sergisi böyle bir bilginin allegorik nesnelerini içerir.

ümit inatçı

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: fethiye'den dönerken aklımda binbir şey vardı, yazmak istediğim. coğrafya değişikliği besliyor insanı. ama bir süredir bangır bangır gelmekte olan, bir güzel adamın ensesinde patladı, dağıldık. ne beyaz bereler üzerine yapılan tahlilleri dinlemek, ne de bu korkular üzerine yazmak istiyorum. hiçbir şey olmamış gibi yapıp filmlerden, kitaplardan sözetmek istiyorum bir süre. güneşten, çocuklardan ve aşktan.. neşeli olmak istiyorum.
ne diyor küçük memphis: "ben neşeliyim, ayaklarım da neşeli..."

sıdesutyun paregamıs!

2007-01-22T11:48:00.000+02:00

hayatın ve kafa koparıcı familyadan birilerinin acımasızca üstüme geldiği bir gün, sevgiyi, anlayışı ve barışı, saldırmaktansa geri çekilmeyi olumlayan öğretilere ve bu öğretilerle yetiştiren aileme kızgınlık ve öfke içinde feryat etmiştim: "niye böyle yetiştirdiniz bizi?" diye...

kaç gündür yeniden aklımda, ürkek güvercin sembolüyle birlikte. tam, "ne güvercini, aslan olalım, kaplan olalım, kendini ve dünyasını koruyan, koruyabilen bir şeyler olalım.." diye düşünürken, hrant'ın kardeşinden geldi cevap: "bundan sonra güvercin değil, şahin olacağız."

birilerinin köşe kapmaca oynarcasına kapısına bekçi olup belirlediği kavramları değiştirmek için uğraşalım.. semboller dünyasının duvarlarını yıkıp yeni semboller bulalım..

oturdukları yerden dişlerini -gerçek anlamıyla da üstelik- göstererek deşip deşip 17 yaşındaki çocukları tetikçi yapan adamları teşhir edelim, işaret edelim, ihbar edelim. birileri gidip enselerine iki kurşun sıksın diye değil, yargılansınlar diye.
bir daha yapamasınlar diye.
güçleri kalmasın, bakan olarak kalamasınlar, bir gün karşımıza parti başkanı olarak çıkamasınlar diye.
unutulmasın diye.
***
yarın agos'un önünde, kumkapı'da, sokaklarda olalım, korkularla yaşamaya terkettiğimiz ve ezeli ebedi yetim bıraktığımız o çocuğu şefkatle kucaklamaya çalışalım. ona faydası olmayacak bu kucaklamanın kalanların korkularını ve öfkelerini, utanç içindeki bizlerin acısını bir damla yatıştırmasını dileyelim.

------------------------------------------------------------------------------------------------
not: başlık, elveda dostum anlamına geliyor. gazetelerden yürüttüğüm bu iki kelimeden başka ermenice kelime bilmiyorum. siz de bilmiyorsunuz eminim. ama ermeni komşularımızı, arkadaşlarımızı sayıp döküyoruz hepimiz.. kimbilir kaç kuşak ingilizce kurslarında telef olurken arkadaşımıza kendi dilinde merhaba demeyi öğrenmemiş olmanın utancı da yanımıza kalsın. yarın slogan atmadan sessizce yürürken bunları düşünürsek belki üç günlük semboller ve laflardan başka şeyler de kalır elimizde.

...

2007-01-19T22:52:00.011+02:00

ırkçıların, tahammülsüzlerin, recm çığırtkanlarının, güvercinlerin boynunu kopartanların hânesinde bir çentik daha... bu düşünceli yüz ve bu kıvrılıvermiş ayaklar, benzer fotoğrafların yanına arşive kaldırılmadan önce kara kara düşündürtmeli. bu adamı koruyamadık, kurda kuşa yem ettik diye kendimizden utanmalıyız.

ayşegül tatilde

2007-01-10T15:16:00.000+02:00

fethiye'deyim..

yılbaşı patırtısından kurtulmak için her sene düşünüp anca iki üç yılda bir yapabildiğimi yapıp buralara geldim. istanbul bütün ateşiyle çağırsa da, geldiğim anda aldığım derin nefesi kaybetmek istemediğim için de uzatıyorum işte böyle..

hem sessizlik sevip hem de istanbul'un göbeğinde yaşamak gibi bir çelişkiyi barındırıyor bu bünye, arada bu fok delikleri olmasa, zor.. ayak bastığım anda hissettiğim şu oluyor, istanbul dışı her yere: kendi ayak sesini duyuyor insan buralarda, ki herkese lazım. hem kendininkini, hem diğerlerini duymak. topuk takırtısı değil, ayağın toprağa değme fısıltısı.. izinin ve sesinin ayırdına varma güzelliği..

nerede yürürsen yürü, üçbuçuk tarafında dağlar da yürüyor seninle burada. bu mevsimde tepeleri karlı.. beşparmak dağları ve de babadağ, sahilde denizin sesine öyle arkadan katılıyorlar.. nasıl söylesem, pek ferah, çok güçlü, neredeyse ölümsüzlük duygusu vererek.. geri kalan buçuk denizde batıyor güneş yine bu mevsimde. yazın, adaların arkasında erken kaybolurken, şimdi yeşil ışık yayacakmış gibi dalıyor sulara.. yağmurlu bile olsa gün, son yarım saatte çıkıp bulutların takkesinin altından yapıyor yapacağını.

bir temmuz ayında şu herşeyi bildiğini ve de herkese öğretmek için saygonlular tarafından görevlendirildiğini sananlardan biriyle konuşmamızı hatırlıyorum da.. önceki kasım ayında üstelik o mevsimde denize de girmenin mutluluğuyla her gün sahilde dolanıp durmamdan sözederken, "olmaz öyle şey" deyivermişti.. "denizden batmaz güneş burada.. o kadar fark olur mu arada?" mesleki yamukluktan alabildiğine muzdarip bir öğretmendi kendisi, böyle durumlarda sözü uzatıp, öbür gezegenin eğitim görevlisi konumuna düşmemek için susmuştum. kafasını kaldırıp gökyüzüne sahiden bakan herkes güneşin yıl boyu nasıl bir yol aldığını görür oysa, kitaplara ve de "şart, şart, eğitim şart" a filan gerek duymadan..
***
arada akşamları sohbet eşliğinde ortasında yanan ateşe bakarak demlenilen bir meyhanede, bütün gün sadece bira içip oturan bir alman var. türk karısı ölüp mal mülk de elden gidince böyle bir meczup hayata girmiş. verilirse yiyor, laf atılırsa konuşuyor. dünyanın her köşesinde benzerlerinin ne kadar çok olduğunu bile bile, benim gözüm ona takılıyor, hayat üzerine fazla düşünmemeye çalışıyorum.
***
ateşe bakıyorum, korların arasındaki mağaralarda gezintiye çıkıyorum..
güneşe, ateşe, suya tapınmanın nasıl kaçınılmaz olduğunu bir kez daha ciğerimden anlıyorum.

satır araları

2006-12-18T13:26:00.000+02:00

şov ille de devam etmek zorunda filan değildir!

yok, babam öldüğünde de sahnedeydim, eller havaya beklemez; yok, karım doğururken yanında değildim, sevgili okurlarım benden imza bekliyordu; yok, çocuğumun yılsonu gösterisine gidemedim çünkü japon işadamlarına ortaklık kakalamaya çalışıyordum...

işi, ticareti ve de aslında parayı hayatın merkezine koyanların kendilerine kılıf geçirme çabalarından ve de amerikan mottosu "the show must go on!" ı atasözüymüşçesine, içleri kan ağlıyormuş gibi tekrarlamalarından illallah..

ki aileyi, çocukları hiç dillerinden düşürmeyen de onlar, kutsallık nutukları atıp her türlü özgürleşme çabasını bir saldırı olarak görenler de.. yalan dolan!
***
ki alın size bir örnek daha.. üç yıl boyunca, aman seyircimizden tepki görürüz diye kadının yatak odasından içeri adım attırmayanlar, şimdi aynı seyirciyi ahlaksız teklif dedikleri şeyle şoke edip memleketi konuşturmak ve bu sefer de voliyi buradan vurmak için proje yapmışlar. herkes bunu konuşuyor, hatırını sormadan bu konudaki fikirlerini merak ediyor. ahlaksızlık mı? sadece yatak odasında ve belin aşağısında mı?
***
güzel ansiklopedi vikipedi'de mecidiyeköy maddesi yazmıştı biri: "cevahir alışveriş merkezi'nin bulunduğu semt!" şimdi... o arsanın kamu malı olup birilerine peşkeş çekildiğini, o bölgenin böyle büyük bir merkezi taşıyacak planlamaya sahip olmadığını, yapımı süresince sürüp giden kimin eli kimin cebinde tartışmalarını hatırlatsak neye yarar ki? mecidiyeköy'ün yerine koyuyorum kendimi, ruhum sızlıyor: "ne yani ben daha önce yok muydum?"
fare dağa küsmüş modeli protestolarım vardır, kişilere, mekânlara ya da durumlara karşı.. yok saydığım, vitrinde yaşayanların bu yeni tapınağına birkaç ay önce iş için uğramak zorunda kaldığımda, caddeye açılan binlerce merdivenin yanına bir tane bile rampa yapılmadığını gördüğümde niye şaşırmadım acaba? temizlik görevlisinin yardımıyla koca arabayı merdivenlerden indirdim, bir daha da allah uğratmasın diyerek arkama bakmadan uzaklaştım.

boşluktan aşağı uçan delikanlı, merdivenlerden yuvarlanan küçük kız çocuğu, hırsız olduğu şüphesiyle dayak yiyen bir diğeri, kalp krizi geçirerek ölen güvenlikçi.. görünen kurbanlar.. hayatımızı nelere ve kimlere nasıl teslim ettiğimizi sorgulamadan vitrinlere koştukça, görünmeyen cezaları, bilinmedik kurbanları önemsemedikçe onlara ağlamasak da olur. kanlar silinir, geçerken konuşacak şeyiniz olur, "aa, bak tam burdan yuvarlanmış!"
***
annem, sabah evden çıkarken akşama ne yemek istersiniz diye sorardı küçükken. genellikle aldığı cevapsa 'farketmez' olurdu, 'ne istersen onu yap'. bunun iyilik olduğunu sanırdık, onu kısıtlamamanın.. oysa o kısıtlanmak istiyordu, asıl zorluk ne yemek yapacağına karar vermek. gerisi kolay.
yani demem o ki, benim de size sorasım var. bir faydası olmayacağını da biliyorum oysa, çünkü masanın başına menemen diye oturup fırın makarna ile kalkıyorum genellikle, üstelik hiç yazmasak da olur. bütün o reklam filmleri, binlerce forum, bunca gürültü olmasa da olur.
***
şov ille de devam etmek zorunda filan değildir!

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: resim, james ensor'dan..

töre?

2006-12-05T16:04:00.000+02:00

trt'de bir sohbet programında sıla dizisi bahanesiyle töre konuşuluyordu geçenlerde. ben rastgeldiğimde dizinin yazarı/yönetmeni, sunucuya ayar vermekle meşguldü, biraz da şaşkın. 'diziyi seyretmemişsiniz, seyretseydiniz böyle sorular sormazdınız bana.' insan bu durumda biraz dürüstlük bekliyor, ama boşuna.. seyredilmediği gün gibi aşikâr, ama laf çevriliyor.. bildik genellemelerle ezbere sormaya devam.. sonra dizinin oyuncularından birine, karakteriyle ilgili olmadık bir yakıştırma yapınca bir cevap da oradan alıyor: 'ama siz dersinizi hiç çalışmamışsınız ki..' sunucunun yerine -ki psikolog ve öğretim üyesi aslında- yerin dibine battığımız bu durumda ikinci seçenek stüdyoyu terketmek olabilir. ama elbette, her zaman bir üçüncü seçenek vardır. karşınızdakilerin anlayışsız ve sert olduklarını ima edersiniz, bir de bahane geçmiş olur elinize: 'ben soru sormaya korkuyorum, siz anlatın, ben sormadan..' ve üstten bakışınızı, bilgiç tavrınızı sorgulama ihtiyacını hiç duymazsınız.

böyle detaylı anlatmamın amacı dedikodu yapmak değil, tam da bu konuların ele alınışını açıklayan iyi bir örnek bence. daha dizi başlayalı iki hafta olmuştu ki, aslında aklı başında işler yapan biri, 'işte tam genç kızların rüyalarını süsleyen bir konu. ağa, kötü de olsa aşk diye peşinden giderler, herşeye katlanırlar..' diyordu yine bir programda. dizinin anlamaya ve kavramaya yönelik çabasını bir tarafa bırakalım -ki bu sadece bir dizidir- bu tür yorumlar bana, şu pek yaygın misyonerce yaklaşımın bir göstergesi gibi geliyor fena halde.

meseleye sadece bir laboratuvar çalışması gibi yaklaşıyor, orada süregelen hayatı hiç merak etmeden ahkâm kesip duruyorlar: 'kadınlar öldürülmesin, kızlar okula gönderilsin, töre sona ersin!'
peki, başüstüne..

kapılarına gelen şehirlileri kıramayıp kızlarını okula gönderen babalar, birer birer alıyorlar okuldan, yalnız kalıp hayat normale dönünce. hayatı sayılara indirgeyen anlayış, ilkini başarı, ikincisini başarısızlık diye yorumluyor. bu kadar basit mi gerçekten?

ben bilirimci düşüncenin her yere destursuz dalabilme fütursuzluğu.. kendi ezberini dünyanın gerçeği sanan zihniyetler... misyonerlik sadece afrika'ya giden avrupalının tekelinde değil, istanbul'da yarım saat ötedeki mahallede deneyimlemek mümkün. 'aa, ne töresi canım, hangi devirde yaşıyoruz!'

töre, gelenek, din.. herkes bir tarafından ve istediği açıdan okuyup kategorize ededursun, birbirinden çizgiler çekerek ayrılamayacak kadar içiçe ve insanlığın en eski kavramlarını böyle iki cümle, bir tv programı, bir buçuk kampanya ile 'temizlemeye' soyunmanın tehlikelerinden de söz etmek gerekiyor biraz. sıla'da istanbullu kız, 'kurtarmaya' çalıştığı insanlar ölüverince onun yüzünden, şaşkına dönüyor. yaa, bunu hiç düşünmemiştiniz di mi?
ruanda katliamı, avrupalı misyonerlerin yıllar ve yıllar boyu altını ince ince oydukları etnik meselelerin hiç de ummadıkları şekilde sonuçlanmasıdır. gelmekte olan felaketi farkeder etmez müdahale etme imkânlarını kullanmak şöyle dursun, arkalarına bakmadan kaçmışlardır. sonra, kendilerini hemencecik konunun da dışına atarak elbette: 'aa, ne büyük vahşet!'

..ki ortada tümüyle temizlenmesi gereken bir durum olduğunu kim söylüyor ve kim neyi neyden nasıl ayırıyor, kimi kimden kurtarıyor ve kurtardığı yerde ne vaadediyor, meçhul. sizi kim kurtaracak der bir gün biri sağlam bir yerden, tutup yere çalıverir o sağlam sandığınız sırça köşkünüzü, hiç belli olmaz.
***
anlama çabası iyi birşeydir, ille birşey yapmak isteniyorsa oradan başlanabilir. ayakkabıları kapıda çıkartıp sessizce içeri girip bir köşeye oturmalı. kendi sesinde ve düşüncende boğulmadan kulak vermeli.

----------------------------------------------------------------------------------------------
not: bir yerli diziyle ruanda katliamını biraraya getirme densizliğiyle yetinmiyorum ve içimde kalmasın nevinden bir şey daha söyleyip gidiyorum. dünyanın en güzel çarşılarından olan kadıköy çarşısının güzelim arnavut kaldırımlarını kaldırıp, istanbul'un her yerine bulaşan, artık görmeye tahammül edemediğimiz o olamayasıca granitlerden döşetenlere; bu işe karar veren, bundan para kazananlara, pek âdetim değildir ama bir beddua edesim var izninizle. ister bu dünyada, isterse diledikleri bir öbür dünyada, o kaldırıp attıkları taşları tek tek döşesinler inşallah diyorum. döşesinler döşesinler bitmesin, sonsuza kadar. aynı duayı, ormanları hektar hektar biçenler için tek tek ağaç dikmek olarak uyarlayabilirsiniz isterseniz.

atlar mı? onların konuyla hiç ilgisi yok. öyle özgürce koşturuyorlar..

'minyatür sessizliği'

2006-11-23T16:26:00.000+02:00

aklıma bir yazı takılınca ve yazmayınca/yazamayınca başka bir şey de yazamıyorum. aklıma takılanı istediğim gibi toparlayamadım, yazamadıkça konudan uzaklaştım, kafam da epeyce dağılmıştı hayat gailesiyle, ara uzadı böyle. oysa burası günlük değil mi, arada bir merhaba diyebilirim havadan sudan.. ama yok, şeytan azapta gerek.. ille, istediğim yoğunlukta olacak, yazmak için yazılmayacak filan..

ama yazamamak içime dert oldu, bunu paylaşmak da şart oldu. ne demiştim bir ara, başım sıkışınca şiire, şarkıya sardırıyorum.

hadi bakalım, buyrun burdan yakın o halde.

an ve masal

güneşin ve suyun tadıyla
uçunca bulutların tarlasına
orada gece yok
gece olmuyor uzaklarda

boynumda gümüş bir kafes
sadakatsiz bir cariye gibi
uzanıp kıvrıldım ayın ortasına
o bir dede
ben tanrıça
günlerce uçtuk alacakaranlıkta

boynum ince
kalbim boş
sürdüm yüzümü ağaçlara
rüzgâra sürdüm gözlerimi acıyla
geçtiğim yollar
ve uçtuğum
o gecesiz gökyüzü
bulutların tarlasında oturan
tanrı kadar yorgun
fısıldadılar:

an ve masal
an ve masal

bejan matur, rüzgâr dolu konaklar

----------------------------------------------------------------------------------------------
not: başlık, bejan matur'un başka bir şiirinin adı, resimse bir hint tanrıça maskı..

bach sonatı

2006-11-06T20:17:00.000+02:00

yakınlarımızdan daha çok tanıdığımız (ı sandığımız?) birileri günü gelip terkedince dünyayı, hayatlarımız gözümüzün önünde resmi geçit yapar, kaçarı yok..

sandığımız dedim, çünkü, en azından benim kafamı epeyce meşgul edip pek kesin tanımlar koyamadığım biri oldu bülent ecevit her zaman.

umut ve karaoğlan dönemlerindeki o inanılmaz mitinglerden birine tanık oldum 70'lerde. gelmiş geçmiş en umutlu günlerdi topluluklar için. saf bir sevinç vardı ortalıkta, siyasetin hamasi ve ciddi havasından uzak çocuksu bir sevinç. bu yüzden de aynı oranda çocuksu bir hayal kırıklığı yaşanmış olabilir: "hani bizi kurtaracaktın?" tek bir kişinin dere yatağını değiştirebileceğine olan inanç yaygın bir mit ülkelerin ve kişilerin hayatında. ne yapalım, herkes gençliğinde böyle hatalar yapıyor zahar.

çılgınlar gibi okuduğum o günlerde ismini ilk kez bir politikacıdan duymanın şaşkınlığıyla tagore 'un şiirlerini okumuştum onun çevirisiyle. sanskritçe diye bir dilden de böyle haberim olmuştu.

yani ecevit aslında, çok güzel gülümseyen bir adamdı. hatırlamaya gerek yok, belgesellere bakın görürsünüz. bir de şiirler yazardı karısına 'yapamadıklarımız' diye. edebiyat da kimi zaman politika kadar yalan olabiliyor böyle. 'şiirler yazacağına yapsaydı' demiyor musunuz siz de içinizden?

tamam herşey detaylarda gizlidir ama detaya boğulmak da insanı yorar, konudan uzaklaştırır. bâki kalan her ne ise işte o bir cümle, bir ses, bir his.. işte ecevit için o, iyi birşeydir. böyle bakınca insan hayatına, üç yanlış bir doğruyu filan götürmez. geriye kalan, 'sanki olabilirdi, keşke olsaydı, olabilseydi' denen bir tasarıdır. ama kimseyi yapmadıkları, yapamadıkları ile tanımlamak bize düşmez. çok daha fazlasına soyunsa da, herşeyi sadece inandığı için yaptığına, kimseyi kandırmak, peşinden sürüklemek gibi iktidar hırslarıyla hareket etmediğine inanıyorum nedense. yani herhangi birini değerlendirdiğim kıstaslarla bakıyorum ona da. bütün bunlar size naif geliyorsa, doğrudur. o mitingi yaşayan, akşamları seçim konuşmaları için heyecanla radyo başına koşan genç de burada çünkü, yazıyı biraz da o yazıyor. hepsi oldu. hepsi gerçekti. bir zamanlar âşık olduğunuz birini o hâliyle hatırlamak daha iyi fikir olabilir. en azından aşkı anladığından ve anlattığından kuşku duymadığımız biri söz konusuysa..

ne ben sorayım seni
ne sen beni sor
soyunmuş seslerimiz tenden
boşlukta bir aşk örüyor

ses olmuş duygular
yaklaşır dalga dalga zamansız
kavuşsa da seslerimiz birbirine
biz kavuşamayız

ne kollarımız var saracak
ne öpecek dudaklar
ne görülecek yüzümüz var
ne görecek göz

bir aşk örüyoruz boşlukta
çizgiden soyut
zerreden öz

bülent ecevit, 1953

------------------------------------------------------------------------------------------------
not: daha yeni genç bir ölümle sarsılmış, şu yandaki bir yıllık arşivden bir kısmını görebileceğiniz gibi, onca arkadaşını kaybetmiş biri olarak, en azından hayatın bana izin verdiği sürece burada ölüm üzerine yazmamaya karar vermiştim. son yazdığım yazıya kendim bile acı duymadan bakamadığım ve de okuyanlar tekrar tekrar bu acıyı duyuyor diye pişmanlık duyduğum için... siz bunu bir hatırlama ve yâdetme yazısı sayın..

çekelim, sonra bakarız..

2006-10-16T19:38:00.000+03:00

kimbilir kaç japonun duvarında tramvayla birlikte suretimiz geziniyor..

...diyordum epey zaman önce. daha cep telefonları fotoğraf çekmiyordu, dijital makineler bu kadar yaygın değildi. sapıkça habire kaydetmek sadece japonlara özgü bir hastalık gibiydi. şükür allahıma, hep birlikte her an her şeyi kaydedecek muasır medeniyet seviyesine bir adım daha yaklaştık. bir meşhur kişinin söylediği gibi, 'ah o cep telefonuna fotoğraf çekme işlevini yükleyeni bir elime geçirirsem...'

birkaç saatliğine hasbelkader aynı masada oturduğum, bir daha yüzünü görmeyeceğim birileri fotoğraf çekmeye, ya da kamerayı burnumuza dayamaya kalkınca huysuzluk ediyorum, hiç çekinmeden. açıklama hazır: 'hatıra için!' eğer hatırlayacaksan zaten hatırlarsın, değilse böyle hatırlamasan da olur! ayrıca hatırlanacak birşeyler için o kamerayı indirip bakman ve görmen gerekmiyor mu? benzer bir durumda yüzümü kızartan pakistanlı kadına da selam gönderiyorum içimden. 'neden çekiyorsunuz fotoğrafımı?' demişti? 'neden?'
***
ilk yurtdışına çıkışımda, bütün gün dolaşıp eve döndüğümde, eyfel'e de gittiğimi öğrenen arkadaşım 'fotoğraf çektin mi?' demişti. 'aferin, bir sen eksiktin, sen de çektin mi? günde kaç bin tane fotoğrafı çekiliyor o kulenin, biliyor musun?' hafiften burulmuştum. marifet sanmasam da, böyle de yaklaşmamışım konuya.. anlamam için çok zamana ihtiyacım olmadı.. birkaç gün sonra bu kez eyfeli uzaktan gören bir meydanda, gözünde kameralarla otobüsün ön kapısından inip üç-beş dakika sonra arka kapıdan binerek çekip giden turist ırkından insanları gördükten sonra makineyi evde bırakıp çıktıydım sokaklara.. o fotoğraflara yıllardır bakmadım, ama kulenin tam altında durup yukarı bakarkenki görüntü ve hissiyatım taptaze. aşinayım sandığım 'şeyin' nasıl bu kadar yeni ve heyecan verici olduğuna şaşırmıştım. fotoğrafla (ne de yazıyla) iletilemeyen, kimsenin kimseye aktaramayacağı, biricik olan..

şimdi, bu konularda sontag ve barthes gibilerin yazdıkları aklımdayken fotoğraf üzerine ahkâm kesecek değilim. derin ve dallı budaklı durumlar söz konusu. üstelik onlar bu yeni yeni hâllere ne derdi acaba diye de deliler gibi merak ediyorum. oysa ben işin en basit noktasına, en başına dönmekteyim gün geçtikçe. kızılderililerin, fotoğrafın ruhları hapsettiği inancını giderek daha çok hatırlar oldum. yoksa fotoğraf çekmişliğimiz de var sokak sokak dolaşıp, nasıl zevkli bir şey olduğunu bilirim. albüm bakmayı da severim, kaybolan çocukluk fotoğraflarımı hatırlayınca da hâlâ içim sızlar. ama, konsere gidip sahneye değil de iki saat boyunca telefonunun ekranına bakanları; karşısına çıkan camiyi, çeşmeyi, şunu bunu, yanındakiyle konuşmasını bile kesmeden bir buçuk saniyede kaydedip yoluna devam edenleri; güneşin batışını değil de güneşin batışını fotoğraflamayı yaşayanları anlamamı kimse beklemesin.

'desinler diye yaşıyoruz' güzel laftır, bu durumlara da uyabilir küçük bir düzenlemeyle..
***
sperm yumurtayı döller döllemez fotoğrafını çekmeye başladılar ya sabi sübyanın, bir de onu elden ele dolaştırıp, albümlere filan koyuyorlarmış.. yok neyse ki bizim böyle eşimiz dostumuz da, duyuyoruz. bu filmlerin ana karnındaki bebelere ne yapıp ne yapmadığını da bir ara anlatırlar bize belki, ilerlemiş teknolojinin yardımıyla. sonra da ona çare bulacam diye uğraş dur..

bir muhabbet sırasında söz açılıp da, bu 'en ilk fotoğrafı çekme' yarışıyla ilgili aklımıza gelenleri esirgemezken, bir arkadaşımız, 'ya işte her teknolojik yenilik böyle tepkiyle karşılanmış zaten tarihte' dedi. benim tepkim teknolojiye olmasa da, doğru elbette. ama bu yuvarlana yuvarlana giden gemide, her kurulan masaya yumulmayı, iştahın değil arsızlığın göstergesi olan bu hâlleri biraz açığa vurabiliriz değil mi? durun bir sakin olun, diyebiliriz en azından.

haydi sibel!

2006-10-09T20:33:00.000+03:00

üzerinden yıllar geçmiş... filmler ve üstelik başka bir durumda önünde secdeye gelecekleri bir ödül geçmiş.... kız, hiç eğilip bükülmeden geçmişiyle yüzleşip bağıra bağıra ağlayarak koşmaya başlamış ferahlayıp. ama dediği gibi, ne zaman yeni bir başarı gelse, arkasından saldırılar, tacizler, hor görmeler gırla.

internetteki haber sitelerinde, en hafifi orospu olmak üzere hakaretin bini bir para. sibel kekilli doğru söylüyor, porno sitelerine kadar gitmeye gerek yok: "siz bir de bana gelen mesajları görün de porno neymiş anlayın."

'kıskançlık' demiş.. bunu, ödül sonrasındaki tavrıyla ve söyledikleriyle bu hakaretleri edenlerin meşru zemin edinmelerine yardımcı olan sinemanın 'hanımefendi' oyuncusu hakkında söylediğini sanmam. genel bir izlenimdir, dünya hâllerini bilmekten kaynaklı bir yorumdur.. halbuki şöyle bir baksaydı şu meşhur ve meşum internet aramalarından, karşısına çıkan röportajlarda, sinemanın beşinci yıldızı olduğunu vurgulamaktan hiç vazgeçmeyen bir portre görürdü. ki ben kaç kere karşılaştıysam tv'de de aynı cümleyi edip duruyordu. şimdi birileri bunu yüzüne söylemiyordur herhalde, acı haberi biz verelim.. türk sinemasında o kadar çok beşinci vardır ki..
yani, güzellikleri, oyunculukları, herşeyleri tartışılabilir. ama tarih böyle tecelli etmiştir ve onlar kare astır, yapacak bir şey yoktur. ve daha önemlisi, ne bu ismi, ne de 'taçsız kraliçe' gibi lakapları onlar layık görmemişlerdir kendilerine.
***
onu bize tanıtan yönetmeni, 'rol için gelenlerin arasında en masumu oydu' diyor oyuncusu için. kulak verelim.
***
'duvara karşı'da film karakteri sibel, tv'de seyrettiği halterciye 'haydi sibel!' diyordu. tek kelimeyle, tek sahneyle bütün bir hayat..

şimdi de ben ona 'haydi sibel!' diyorum. haydi..

----------------------------------------------------------------------------------------------
not: haberler üzerine sıcak sıcak yazmak gibi bir derdimiz yoksa da, bu yazının gecikmişliğinin ve buna rağmen burada yer almasının nedenlerini söylemek istiyorum. selda alkor hastalanmıştı, yazarken kendimi iyi hissetmedim, bıraktım. ama ortalığı dolduran o yorumların yanında bunun gibi yazıların çoğalmasını istedim, yazdım. bu kadar...

zamansız... mekânsız...

2006-09-30T20:15:00.000+03:00

herkesi bir güzel utandırdı ilhan irem, başta beni.. aslında kesintisiz bir müzikal yaşantısı olduğunu, beraberinde bütünlüklü bir geçmişe sahip olma ihtimalini gözden kaçırdık. gözden ırak diye gönlünü de göremedik. son yaptığı albümden çalıp söyleyecek, kısaca romantik diye nitelendirdiğimiz, 'değişti' önermesini haklı çıkartmak üzere, şimdikinden çok farklı yerlere koymaya çalıştığımız şarkılarını bir kenara atacak diye korktuk. orda burda duyduğumuz bir çift lafı, mektuplarındaki 'sevecen' hitabını, 'ışık ve sevgiyle' sloganını onu sadece bu çerçevede tanıyıp sevenlerle paylaşacak, şarkılarını sevip başka da bir şeyle ilgilenmeyenleri dışarda bırakacak diye endişelendik. ama yine de gittik. biraz riskli bir durumdu, neyle karşılaşacağımızı bilmiyorduk, ama gittik.

ve de halt ettiğimizi hep beraber gördük. hangi parçayla başlayacağı tahminlerinde hiç akla gelmeyen o güzelim şarkıya başlar başlamaz farkederek üstelik:

zaman sevmek için çok geç, uyumak içinse erken...

aynı yumuşaklık ve aynı güçteki bu ses!
yıllardır o malûm saatlerde arada içimden tekrarladığım bu sözler!
biz mi bekledik, o mu geldi? kimi zaman tam yerine oturan o klişe laflardan birindeki gibi.. eski bir sevgiliyle karşılaşmıştık, lamı cimi yoktu.

ilhan irem tahminleri kökünden sarstı, geçmişine ayrım yapmadan sahip çıktı. lady d'arbanville' i söylemek istemeyen cat stevens örneğiyle zehirlenmişiz azıcık, şaşırdık. biz onu tanımadan önce uludağ'da otellerde şarkı söylerken ilk ezberlediği italyanca şarkıya kadar gitti, sazlıklardan havalanan ördeği hiç de küçümsemediğini, onu bis parçası olarak ayırarak gösterdi. bazı şarkıları söylemeye doyamayıp, sonlarını tekrarladı. cidden çocuk gibiydi.. o mu kaldı geçmişte, biz mi gittik yanına, bilemiyorum?
***
kendimi de katmama bakmayın, konser hakkındaki varsayımlarım bir yana, geçmişten bugüne herşeyini severim, müzikaliteden hiç uzaklaşmadığını bilirim. ama düşünce ve ruh dünyasının aslında 20'li yaşlarından beri aynı yere yöneldiğine, sözlerinde ve müziğinde ve şarkı söyleyiş tarzında başından beri aynı dertlerle cebelleştiğine tam olarak uyanmam için iki saatte hepsini birden dinlemem gerekiyormuş.

o, hoşçakalın deyip sahneden gidiyormuş gibi yapıp, 'bir sürpriz var' diye semazenlerle ve yeni albümünden söyleyerek geri dönerek, 'o geçmişti, bu gelecek!' demeye getirse de, sahnede, rocker ruhu da sahiplenen bir adam vardı.
sahnede, yaptığı her şeyi seven ve sevildiğini bilen iyi bir besteci, söz yazarı ve şarkıcı vardı.
sahnede hayatımızın fon müziklerinden biri vardı.

iyi geldi.

-----------------------------------------------------------------------------------------------
edit: son albümden 'yılan ısırığı' çok iyi. kuvvetle tavsiye edilir.

vurun kahpelere!

2006-09-20T23:53:00.001+03:00

roman kahramanı kahpelerden, roman yazarı kahpelere yükseldik şükürler olsun şanlı cumhuriyet tarihimizde. özgürce konuşan kahramanları, yaratıcılarını edebiyat alanından çıkartıp sırtlanların önüne atmakta yem olarak kullanıldılar.

yeni türk eğlencesi mahkeme önü parodileri için son çağrıyı yaptı tekinsiz adamlar. memleketin ve aslında hayatın 'kerinçeklerle perinçsizlere' emanet olmadığını düşünmek istiyorum. roman kahramanlarının, çevirmenlerin ve sonra kimbilir kimlerin, fitilin ucunu tekrar tekrar yakmaktan hiç çekinmeyen bu adamların önüne böyle atılıvermelerinden korkuyorum. bunun ne politikayla, ne hayatla ne hiçbir şeyle ilgisi olmadığını düşünüyor, hiçbir şeyden korkmazken bu recm çağrılarından korkuyorum. hayatın içindeki örneklerini biliyor, görüyor, benzetiyor, ürküyorum.

kimi zaman tek bir takıntılı ruh hastasının dünyayı bile nerelere götürdüğünü hatırlıyorum.
***
savcılığın kitaptan başka alıntılar yaparak itirazına rağmen açılan davanın sonucunu, lince dönüştürülmek istenen duruşmada kimin nasıl korunup korunmayacağını göreceğiz yarın. birilerine birşey olmasın diye elimiz yüreğimizde olacağı için, aslında bu davanın varlığının bile nasıl bir aşağılanma, bir hakaret, boktan bir şaka olduğunu unutacağız. arkasından başka davaların geldiğini, bunun giderek sıradanlaşmakta olduğunu unutacak, kökten itiraz etmekten vazgeçip davanın gidişatıyla oyalanacağız. vazgeçirileceğiz, daha azıyla yetinmek zorunda bırakılacağız.
***
neredeyse bir mizah figürü olan, herşeye kafayı takıp oraya buraya şikâyetler yazan emekli albayların apartman önündeki çocukları azarlamakla yetinmeyip haklarını mahkemelerde aramasına gülemiyoruz artık. hastalığını bile ayıptır diye sakladılar yıllarca, 'içki içer mi o bir ilah' diyerek. şimdi, kendince tarih yorumlayıcılarından biri atatürk 'ün çarşafa girmesine bozulduğu için, bir kitap ve yazarı daha yargılanacak önümüzdeki günlerde. hem yazarı, hem de ilk kez bunca yıl sonra gerçek hikâyesine yaklaşılmaya çalışılan latife hanım.
***
bu adamlara, mahkemelerin ona buna dava açan konumundan başka bir de çete mensubu olarak rastlıyoruz son yıllarda di mi? neden acaba? herşeyin böyle birbirine karışmasına ne denirdi? ben unuttum, siz hatırlayın.

-----------------------------------------------------------------------------------------------
fotoğraflar: perihan mağden, elif şafak, ipek çalışlar, latife uşşaki.

'fiziksel projeksiyon'

2006-09-17T11:57:00.001+03:00

1654'te bir başpiskopos dünya'nın iö. 4004 yılının 26 ekim sabahı saat dokuzda yaratıldığını söylemiş. karmaşık hesaplar yapmış belli ki bu kesin sonuca ulaşmak için, patriklerin yaşlarını filan toplamış..
'kutsal' insanın yaradılışına ilişkin tevatür sürse de bazı kafalarda, dünyanın yaradılış gününe ilişkin pek fikir beyan eden yok artık böyle ince hesaplarla. başa çıkılamayan yerde bilimin söylediği en azından sessizce kabul görüyor. ancak bu sefer de sonuna tarih biçmeye başlıyor insan. kıyametin kopacağı gün üzerine fikir teatileri ve yan konu olarak büyük deprem tahminleri. bilim, 'şimdilik ve bilebildiğimiz kadar böyle' demekteyken, dinden ibaret olmayan çeşitli inançlar günübirlik durumlara tek gerçek diye bakıp 'işte budur' demekte ısrarlılar. ister politik bir durum, ister hangi besinin ne işe yaradığına dair uzman görüşleri. şimdi sıra, 'enformatik' olmanın bilgiye ulaşmak anlamına gelmediğini farketmeye geldi.
***
topraktan, sudan, gökyüzünden, kısaca doğadan kopuk 'şehirli' hayatların en büyük problemi, edebiyatı, sanatı, sosyal bilimleri yüceltmek; temel bilimlerin, adı üstünde 'temel' varlığını küçümsemek sanırım. hadi burada hemcinslerime bir taş atayım, genellemeleri sevmesem de, onlarda daha çok görülür bu hastalık, biliyorum. matematikle muhasebeyi aynı sanan ve bunları da dünyanın kötü gerçekleri kefesine koyup, karşısına da şiiri, resmi filan yerleştiren bu anlayış, oldum olası komik gelmiştir bana, ne yalan söyleyeyim. üstelik, ilk gençlik yıllarımda ben de öyleydim sanırım, pek itiraf etmek istemesem de..

yeğenimin sorduğu sorulara cevaplar vermeye çalışırken bir küçük oyun oynadık onunla, 3-4 yaşından beri. 'bu fizik, bu kimya, bu biyoloji' diyordum. sonra o bana 'bu fizik mi?' demeye başladı. sonra bir gün bir konuda, 'hımm, konunun fiziksel projeksiyonunu anladım' deyiverdi!

çocuklar 'gerçek' sorular sorarlar, meselenin özünü anlamaya yönelik. cevap vermeye çalışırsanız siz de 'fiziksel projeksiyonu' anlamaya yaklaşabilirsiniz.
***
bazen, 'büyük patlama'dan başlamak gerek anlatmaya diye düşünürüz ya, şaka yollu. ya da birilerinin en basit konuları bile oradan başlayıp anlatmasından yaka silkeriz. oysa, belki her saniyeye, her cümleye bu süreci katarak anlamak çok işe yarayabilir. günübirlik durumları nasıl 'gerçek' diye sunduklarına bakalım, insanın gençken bu 'gerçek' ve 'doğru' koordinatlarına nasıl ihtiyaç duyduğunu da hesaba katalım.

cia, raporlarını lütfedip bizimle paylaşana kadar dünyadaki bin türlü karışıklığa nasıl isimler verdiğimizi, mesela iran devrimi öncesindeki 48 saatte olup bitenleri, aynı insanların 24 saat arayla aynı meydanlarda tam tersi durumlar için toplanmalarını o günlerde haber bültenlerinin ve gazetelerin nasıl anlattıklarını.. şimdi 11 eylül'e ilişkin, abd'nin bizzat düzenlediğine ilişkin teoriler atılıyorsa ortaya, kendilerini, istedikleri kadar ortaya koymaları sayesinde. ancak, ne kadarını paylaştıklarını kim bilebilir?
***
bütün cumhuriyet kuşağı mensupları gibi babam da gazete ve radyo haberlerini çok önemser. akşam saat yedi ajansını kaçırmama hâlini hatırlıyorum, çocuk çocuk ben bile heyecanlanıyodum, ne varsa artık.. bu öyle berbat bir alışkanlık ki, onca kanalda dakka başı haber verilirken babam hâlâ, 'ajansı dinlemem lâzım' deyip kanal değiştirtiyor, gecenin bir yarısı günlük gazete almak üzere yollara düşüyor. ama sanırım o bile artık bu haberlerin mutlak doğrular olmadığını çoktan anladı, bundan pek hoşlanmasa da.. bu durumlarda içimden bir şarkı geçiyor: 'kapat televizyonu anne, seni de kandırıyorlar!'
***
bildikçe, baktıkça sorular artar, cevaplar azalır. tutuculuk, cevaba bağlanıp soru sormaktan vazgeçmektir. rahatlatıcı bir yol olsa da, sorular insanı rahat bırakmıyorsa, o yolda kalmak kolay olmaz. 'gerçeği öğrenmek istiyorum' diyenlere kötü bir haberimiz var! çağımız bilgi çağı deyince işler hallolmuyor, 'doğru' ve 'gerçek', büyük patlamadan beri değişmeden öylece duruyor. kendimizden başka yol gösterici de yok.
***
ama siz yine de bana bakmayın tabii ki, bunların doğru olduğu ne malûm?

----------------------------------------------------------------------------------------------
fotoğraf: nebra diski

günaydın jean..

2006-09-08T12:27:00.000+03:00

günaydın hüzün filminde jean seberg'in ağlayarak yüzünü kremlediği bir sahne vardır. daha sonra benzerini çok gördüğümüz bu sahneyi hatırlayınca neden hâlâ boğazım düğümleniyor sorusunun cevabı bu kadının ta kendisinde gizli. ister hayatındaki dramatik detaylar, ister çoğu zaman doğuştan gelen bu hüzünlü, kırılgan, derinlikli yaradılış.. her ne ise... o, uzaktan tanıyıp yakından hissettiğimiz benzersizlerin arasında yer alır. bugün onun, benzer durumlarda olduğu gibi şaibeler barındıran ölümünün yıldönümü. o ise, bu söylentilerden azade, olanca şeffaflığıyla öylece duruyor. bir günaydın diyelim.

ayın aydınlık yüzü

2006-09-07T22:23:00.000+03:00

dünya, ayın üzerinde bir gölge, bir ısırık şu anda. biraz da 'yandan çarklı bir şapka'.

gölgeyi görmek, oradan buraya bakmayı düşlemeye yarayabilir. romantizme ya da ne kadar uzakta olduğumuzu anlamaya, çok uzakta.. anlamak için kendinden uzaklaşma gerekliliğine göksel yardım.

bizden önce ve bizden sonra... dünyanın arada bir ayı tepesinden ısırıvereceğini bilmek bütün dünya hâllerinden daha iyi gelebilir insana. daha eğitici, sakinleştirici.

sabah seslerle uyanacak olsak da, ota boka takılıp hücrelerimize kadar o bildik hâllere batsak da, gecenin sessizliğinde her zamankine hiç benzemeyen şu güzelim aydınlık yuvarlağa bakabiliriz. hep birlikte ve teker teker.

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: fotoğraf bulmayı hiç ummuyordum. ekşi sözlük yazarı aviator sağolsun, çekmiş, kamuya açmış. yani umarım açmıştır..
edit: şu soldaki vikipedi logosuyla benzerliğe bakar mısınız... ben yeni gördüm de.. orda da belki ay dünyanın tepesini yiyodur, kimbilir..

okunduğu gibi yazılmaz

2006-08-30T19:38:00.001+03:00

tv'deki yeni gözdelerimden fırtına, karadeniz gibi bir dizi aslında, fazla söze gerek yok. komik, dramatik, hayat dolu, sağlam. birbirine güzelce örülerek bağlanan hikâyelerin içinde, ettiği lafın nereye gideceğini bilen, gideceği yerde bir işe yaramasını uman gizlice. geleneği severek bağrına basan; yalansız dolansız, sahici bir toprak sevgisinin ne olduğunu hissettiren, karadenizin keyfini de, sıkıntılarını da harmanlayan bir güzel seyirlik.

yaz tv'sinin, gündüzleri rastladığım 60'lı yılların türk filmleriyle birlikte içimi açan 'fırtına'sı.

bir de her zaman ntv'de ve insan, bir de trt 2'de derin kökler... var yani magazinden başka seçenekler sadece tv'lerde bile. 'böyle haber mi olur' dediklerinizi seyretmek zorunda değilsiniz, gündem üç beş ana kanalın gündeminden ibaret değil, ne burada, ne dünyanın küreselleşti de küçüldü sanılan geniş mi geniş coğrafyalarında. neye bakmak istediğinize bağlı, hangi bilgiye ulaşmak istediğinize... nasıl tonlarda, hangi kelimelerle...
***
diyorum ki, şu fırtına bir de fırtına vadisi oyunlarına bir çelme takmaya yarasa mesela, olur a.. ballı kaymak olmaz mı? taa ne zaman bu işleri dert edinen o şair ceketli çocuğun saçları vadide daha mutlu dalgalanmaz mı? umut edemez miyiz bu dünya cennetinin baka baka, göre göre kararmamasını? 'cennet buralar cennet' diye o mis havayı içlerine çekip, lafı da 'şart şart, santral şart' diye bitirenlerin buraları bitirmesine engel olamaz mıyız? homini gırtlak bu dünyayı yiyip bitirmelerine, pufidi kandil görmezlikten gelip, tumba yatak yan gelip yatmalarına hayatın sunduğu hediyelerin üzerinde sere serpe..?

ha, olmaz mı?

sadece onur

2006-08-23T20:56:00.000+03:00

o, 'lüzumsuz konuşmaya ne gerek var' diyen, içinin zenginliğini başka araçlarla duyuran bir çocuk. işiten kulaklara.

o, annesi yemek yaparken birazcık söylenince, 'sevgiyle yapmıyosun!' diyerek yemeyip aç yatan, lise yıllığında bir arkadaşına 'onu bozacak birini tanımıyorum' dedirtecek sağlamlıktaki onur.

o, arkadaşlarının 'sınıf artık eski sınıf olmayacak!' dediği, koşup gelen hocalarının, 'hakkında kötü tek laf söyleyecek birini bulamazsınız!' diye gözyaşı döktüğü, 'saygıyla espriyi bir arada yaşatabilen' yetenekli delikanlı: onur ünal..
***
nesli tükenmiş insanların yetiştirdiği, herkeste huzurlu bir iz bırakan sevgili onur, canım kardeşim. üniversite okumaya geldiğin, okulu bitirince ayrılmayı düşündüğün şehirde, basit mi basit bir nedenle hayatında ilk kez kaldığın bir otel odasında gidiverince bir anda buralardan, yerel gazeteler senin için 'kahreden kayıp' manşetleri attı.

ben, kimselere elletmediğin bilgisayarını açıp buzdağının görünmeyen kısmını görmeye çalıştım. okul ödevlerine baktım, en çok dinlediğin müzikleri dinledim, eski defterlerdeki karikatürlere bakıp, sınıfta yaptığınız doğaçlamaları seyredip güldüm. tatile gitmeden önce evde, salonda, odanda kendi kendine çektiğin onlarca fotoğrafa bakıp kafandan geçenleri hissetmeye çalıştım. sevgili annenle-babanla birlikte bilgisayara, senin şu kimsenin söylemeden geçemediği gülen gözlerine baktık.

kahrolduk, doğrudur.
***
cumartesi akşamı seyrettiğim bir haberin etkisiyle 'denizde kararti var'ı yazarken fazladan bir üzüntüyle ağlamaklı olup, 'kendin yazıp kendin duygulanıyosun!' diye söylendiğim saatlerde bulmuş babası onur'u. ben burada 'genç çocuklar sularda yitip gitmesin' derken, o, hazırlayıp giremediği su dolu bir küvetin yanıbaşında çoktan terketmiş buraları. 'cesetlerinin yakışıklı filan olması gerekmiyor!' diye yazıp ağlarken o orada bütün yakışıklılığıyla duruyormuş boylu boyunca. 'onları bırakmayın gitmesinler!' gecikmiş bir feryatmış. hayatın boktan cilvelerinin garip rastlantıları...
***
bu yazı da, ablasının onur'a yaktığı ağıt olsun. bildiği tek yöntemle ama bu kez kendi yazdıklarına ağlamaktan utanmadan...

-----------------------------------------------------------------------------------------------

eskişehir sakarya gazetesi
onur'un çok az kullanabildiği sayfası

denizde kararti var

2006-08-19T20:36:00.001+03:00

yıllar önce.

otobüs dolusu insan, karpuz kabuğunun denize düşmesini kutlamak üzere karadeniz'e 'çimmeye' gittik. hava o kadar da sıcak değil, maksat deniz kenarı pikniği.. güle oynaya, boş bir koy bulduk, bize özel. yemekler yendi, herkes bir tarafa yayıldı, rehavet zamanı.. önce kadınlardan birinin açığa gidenleri çağıran kızgın sesini duydum. sabahtan beri konuşuluyor, 'buralar tehlikeli, açığa gitmeyin' diye. akıllı uslu kaç yaşında eşşek kadar insanlarız, kimsenin bunu hafife alacağını düşünmemişim. herkes toplanmaya başladı dağıldığı yerlerden. kızgınlık yerini endişeye bırakmaya başladı hızla. yüzme bilen iki koskoca adam aynı yerde debeleniyor, bir türlü mesafe kaydedip kıyıya yaklaşamıyor! iyi yüzenlerden biri, açıktakilerin -ki aslında hiç de o kadar açıkta değiller- yanına yüzüyor..
ve kıyıya dönemeyenlerin sayısı üç oluyor..

teker teker birşey yapamayacağımızı farkediyoruz. kıyıdan açığa bir insan zinciri yapıp hiç kimseyi tehlikeye atmadan onlara ulaşmayı planlıyoruz. yüzme bilenlerle istediğimiz uzunluğu elde edemeyip havluları, örtüleri, çardak sopalarını devreye sokuyoruz. herkes zincirin, denizle başedebileceğini düşündüğü bir noktasında yerini alıyor. ortalarda bir yerde, boyumu geçmeyen denizde ayakta kalmakta, zinciri koparmamakta nasıl zorlandığımı, her gelen dalgayla nasıl devrilip toparlandığımı hatırlıyorum.

ama zincir tamamlanamıyor bir türlü. son halka eksik ve biz onca uğraşın sonunda sadece birkaç metre uzağımızdaki arkadaşlarımızın gözlerindeki yorgunluğu ve çaresizliği göre göre, uzanamıyoruz bir türlü. son gayretle yüzen biri 'doksanıncı dakkada sahaya çıkıp' halkayı tamamlıyor. kıyıya çekiyoruz hepsini.

bir saat önce herbiri bir köşeye dağılmış onca insan, önce sessizce, sonra gevşeyip sohbet ederek birarada oturuyoruz. felaketin birleştirdiği insan... neredeyse boğulmakta olanların itiraflarıyla da çıkan sonuç şu: 'hırçın' karadeniz'e ilişkin bunca söz boşa edilmiyor, ama herkes nedense kendi tecrübesini yaşamak istiyor: bana birşey olmaz!

eğer kalabalık olmasaydık, eğer sakin, akıllıca ve hep birlikte davranmasaydık o gün iki genç adamı denize bırakmamız işten bile değildi. ama çoğu zaman bütün bu şartlar bir araya gelmiyor elbette ve karadeniz'de çoğunlukla bana bir şey olmazcı genç çocuklar yitip gidiyor. istanbul'un varoşlarından gelenler buralarda, fındık-çay toplama mevsiminde ailecek karadeniz sahillerine giden doğulu, güneydoğulu çocuklar oralarda... karadeniz bunu bilmeden kendi meşrebince dalgalanıyor, masum.
***
bölge insanı, karadenizle başa çıkmanın tek yolunun dilini anlamak olduğunu iyi bilir. yüz metrede değişiveren kıyının nasıl sürprizler yapabileceğini, başka denizlerde hiçbir şey olan mesafelerin karadeniz'de bir türlü aşılamayabileceğini, burada yüzme bilmenin değil aklın daha çok işe yaradığını bilir ve denizle rekabete girmez, dost olur.

yerel bilgiye kulak vermek lazım. derler ki, tsunami öncesinde deniz çekilirken turistler 'ne kadar ilginç' diye fotoğraf çekmeye kumlara koşarken, yerliler atalarının sözlerini hatırlayıp dağlara yönelmiş: 'eğer deniz çekiliyorsa büyük dalgalarla geri gelecek demektir.'
***
yarın pazar. yarın yine cümbür cemaat istanbullu deniz kenarlarına koşacak. marmara'ya, karadeniz'e, adalar'a.. karadenize gidenlerden kötü haberler gelecek korkarım yine. yanınızda yörenizde, o cevval, herşeyi yapabilirim sanan çocuklardan varsa, öğüt verme sevimsizliği pahasına engel olun. cesetlerinin yakışıklı filan olması gerekmiyor!

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: dün ordu-fatsa'da birlikte açıldığı 15 yaşındaki kardeşini denizde kaybeden delikanlı için bu yazı. her benzer olayda hatırladığım bu anının ona ya da başka birilerine faydası olacağını sanmak isterdim.

divân

2006-08-17T14:00:00.001+03:00

dün gece müslüm gürses & duman konserindeydim. açıkhava tiyatrosu dolusu insan oradaydık. daha ilk anda ayaklanan kalabalık, en soğuk durmayı tercih edeni bile yerinden hoplatacak enerjideydi, ki ben ikili konseri duyduğumdan beri yerimde duramıyordum laf aramızda. beklentiyle gitmeyi sevmem bir yere ama bekliyor ve istiyor ve biliyordum: şahane olacak. öyle de oldu.

bu ikilinin biraraya gelişini kendince anlamlandırmaya çalışan bir radyo dj'yi ezbere laflar ediyordu gün içinde: "rock müzikle arabesk benzer birbirine." oysa bu iki ismi biraraya getiren, müziklerinin türünden çok bir ruh kardeşliğiydi, akşam tanık olduk bir kez daha. onları ayrı ayrı da olsa sevenler bunu iyi bilir: alçakgönüllü bir kendine güven, ezilip büzülmeden saygılı olabilme hali, yaptığı işi çok severek yapma, müziği bir ruh hali olarak yaşama ve yaşatma ve, -tamam bunu hep söylüyorum, biliyorum- tamamen kendi olma durumu.

duman için hep söylenir, onları konserde görmek gerek diye. daha önce seyrettiğim için biliyorum bunun ne anlama geldiğini. bu vesileyle müslüm baba 'nın da tv'de nasıl biraz komik bir figüre dönüştürülmeye çalışıldığını, benzersiz bir yorumcu olmasının yanında nasıl sağlam bir duruşu olduğunu gördük, o kendine özgü mizahının tadını da aldık: seyirciye soruyor: "nasılsınız, iyisiniz inşallah? iyi, iyi, bir de sizi düşünmeyelim!" eşlik edilen şarkıdan sonra da, "en az benim kadar iyi söylediniz. benim kadar iyi söylemediniz ama..."

konserden döndüğümde neredeyse elli altı sayfa yazacak durumdaydım. ama, 'görmek gerek, yaşamak gerek' deyip kesicem. haklarında çok yazılan, çok söylenen bu müzisyenlere, bu adamlara iyi bakmak gerekiyor, sarıp sarmalamak. keşke diyorum, onlar da dikkat etseler, iyi baksalar kendilerine. ruhlarına olduğu kadar bedenlerine de. gözaltlarının morluklarıyla, öksürüklerle yüreğimizi sıkıştırmasalar. bu ağır hâlleri kaldırmanın başka türlü pek mümkün olamadığını bile bile diyorum işte.

bir de konserlere gidemeyenlere duman havası estirmek üzere şunu izletelim. müslüm baba'dan bulamadık, kusura bakmayın. cd'lere, kasetlere kuvvet. son albüm için yok 'hepsi birbirine benziyor', yok 'eskisi gibi değil' diyenlere de hiç kulak asmayın. adam söylüyor işte, ötesi yok.

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: tam da aklımdan 'doğu-batı divânı'nın doğu neresinde? soruları geçiyordu, filistinli-israilli gençlerin çaldığı klasik müzik konseriyle ilgili olarak. bu biraraya gelişe lafım yok. sadece müzikten bahsediyorum ve eğer yapılan müzikse bunun da hiç azımsanacak bir soru olmadığını düşünüyorum. dün akşamsa, ayrı ayrı ve birlikte, kendiliğinden ve kaynaşmış bir divân. yönü adlandırmadan, birinden birine atfetmeden geniş mi geniş bir müzikal dünya..

abd'ye özgürlük!

2006-08-16T11:40:00.000+03:00

eşeğini kaybedip kaybedip, perişan halde, kimi zaman öleyazmış buluyor insanlık.

havai fişeklerini, şimdilik durmuş görünen bombalarla dün ve bugün ölmeyen, yarın da ölmeyecek olanların hatırına seyredelim. ama duman azalıp gürültü dindiğinde, ışıklar azaldığında...

bu, bir insanlık anlayışı sorunu. bu, iktidarın kullanımına ilişkin düşünmemiz ve -hiç hafife almayın- kapımızın önünü süpürmemiz gerektiğine ilişkin milyonuncu ders. 'sapla samanın çok yakın olduğunu' hatırlamanın gerekliliği.
***
'maymunlar cehennemi' filminin son sahnesi günlerce aklımdan çıkmayıp beni kâbuslara boğmuştu. (1968 yapımı ilk filmden sözediyorum elbette. sonrasındaki tüm çevrimler, aslının taklidi bile olamamış silik kopyalardır eninde sonunda.) çocukken herşeyden çok etkilenir insan, ama bu sahne de sinemanın gelmiş geçmiş en etkileyici anlarından biridir, o da ayrı. konuyu bilirsiniz, maymunların yönetimindeki dünyaya dönen uzayaracı ekibinin, ne olup bittiğini anlama çabası... gezegenin sırrını çözmek isteyerek yasak bölgeye giren ekip, toprağa yarıbeline kadar batmış özgürlük heykeli ile karşılaşır: 'ah insanlık, bunu da yaptın mı sonunda!'
***
dünya bunca etnik kavganın içinde komşusunu boğazlarken, onca milletin nasıl bir zamkla birbirine yapıştırıldığını anlamaya çalışıyorum. onlar, duvarlarda yalnızca amerika kıtasının göründüğü haritaların asılı olduğu ülkenin çocukları. biz, duvarın arkasındaki diğerleri. diğerlerinden bîhaber milyonlar, heykelin ve kulelerin gölgesinde en büyük problemine, obezliğe çare düşünüyor.
oysa, sindirebileceğinden fazlasını yemek sağlığa zararlıdır. nokta.

"dünyanın rahat etmesi için önce abd'lilerin özgürleşmesi gerekiyor."
***
ortadoğu kendini bildi bileli yanarken, kulelerin nasıl göz açıp kapayıncaya kadar terör sembolü yapıldığını gördük. o renkli kartları alıp, ayakkabılarını çıkartıp, mahrem bildiği herşeyi bakılabilmesi için 'security'ye teslim ederek uçağa binerken, heykeli görmeyi umuyor herkes. özgürlüğün heykeli! internette 'özgürlükler ülkesinde yaşamaya hak kazandınız, hemen tıklayın!' bağırtıları çakıyor boyna, kafamıza, kafamıza.. usanmadan tıklıyoruz. yeşil kartımız olsun, çocuğumuz orada doğsun, insan yerine konsun. özgürlükten payımızı alalım kısaca.. sonra gidip 'savaşa karşı' listeleri de tıklıyoruz. bu ikisi birarada nasıl oluyor, elpençe divan durduğumuz, kucağına alsın diye binbir takla attığımız babanın yaptıklarına karşı çıkmak nasıl mümkün olacak, anlayamıyoruz.

özgürlüğün tanımını bir daha yapsak, hazır tanımların peşinden gitmeyip 'kendi', -bir daha söylemeli- 'kendi' özgürlüğünün ne demek olduğunu takkeyi önümüze koyup düşünsek.

özgürleşsek, gerçekten...

-----------------------------------------------------------------------------------------------
not: fotoğraftaki, bir apaçi yerlisi olan sacheen küçüktüy. şu herkesin hayalini kurduğu ödülü almayıp bunu kızılderililere destek ve ırkçılığa karşı söz söyleyebilmek için fırsat bilen marlon brando'nun yerine törene giden genç kadın.

doğu'nun çocukları

2006-08-07T12:51:00.000+03:00

pagan'ın dediği gibi, donuk bakışlı kadın 'hiç utanmadan, hiç utanmadan ve hiç utanmadan piyano çalıyor!'

çaldığının 'başka tanrının çocukları' için bir prelüd olmadığını biliyoruz.

herkes olan biteni farkederken, birşey yapamazken, ya da yaptığının işe yaramadığını düşünürken, sorular hep, 'diyoruz, diyoruz, ee!' diye kendi içinde boğulup kalıyor. bm'nin hiç mi hiç duymadığı sıkıntıyı çocuklar, gençler üstleniyor: 'neden hiçbir şey yapamıyoruz?'

dostlar alışverişte görsün diye yapılan roma toplantısının sonunda patronun iki yanında, aman yanlış bir şey söylemeyelim sıkıntısıyla duran iki italyan politikacının 'kelimelerle' ne dediğini, haber kanalı italyanca çeviri yapmak ihtiyacını hissetmediği için işitmiyoruz. ortadakinin anlayışı, dilini de arkasına alıp hepimizi boğuyor.

orta amerika steplerinde bir zamanlarki kızılderili varlığı artık sadece bir tarihi kayıt, bir belgesel cümlesi. kan, tarihin dehlizlerinde çok çabuk kuruyor.

"mağaradan çok erken çıktık.!"

taa başına dönüp tertemiz başlamak gerek.

----------------------------------------------------------------------------------------------
not: 'dar zamanda taraf olmak' ve nuray mert'in hemen hemen bütün yazıları..

uçamasınlar!

2006-08-06T13:06:00.000+03:00

magazini yalnızca ünlülerin baş belası bir konu ve biraz da pespaye bir durum sayıp küçümseyenleri, uçarak haber topladığını söyleyen bir programa götürmek istiyorum. konular ve yorumlardan üç örnek:

1.) tanga giymiş kadın kendi bedeniyle ilgili biraz da muzırca konuşuyor: "hiçbir kadın arkasında o beyaz izi istemez!":
"üç çocuklu bir kadın böyle giyinemez. bu laf kara bir lekedir."

2.) çocuklu genç kadının denizde sevgilisiyle görüntüleri:
"eski kocası ne diyecek? bu kadının çocuğunu bırakıp orada ne işi var?"

3.) sevgilisiyle ayrı evlerde yaşamak istediğini söyleyen şarkıcıya, cinsel tercihine ilişkin imaları da eksik etmeden:
"senin kutsal evlilik kurumuna ilişkin bunları söylemeye ne hakkın var.."

tehlikeli sular bunlar.

çocuklarını, eski/yeni eşlerini, ailelerini, arkadaşlarını, seyircilerini/dinleyicilerini sözü geçenlere karşı kışkırtmak için dişlerini, tırnaklarını bileyleyip konuşurken bu adamlar, ahlak bekçiliğine soyunup destursuz dalarken bütün hayatlara, sadece onların değil herkesin hayatına dalarken, bu pervasızca saldırı sadece bir magazin saçmalığı olarak kalmıyor işte. çocuklar bu adamları dinliyor, kadınlar yanlış yaptıklarını düşünüyor vicdan azaplarıyla başbaşa, birileri güç topluyor böyle böyle. "biz burada konuşmaya başladık, kimse artık öyle rahat rahat tangaları giyip dolaşamayacak bundan sonra!" diyor adam.

bunlar ve diğerleri, asıl kendileri rengi belirsiz lekeler olan bu izansız adamlar/kadınlar hiç de o kadar 'bırakın konuşsunlar' hafifliğinde değil çoktandır. eli yükselttikçe yükseltiyor, toplum mühendisliğine soyunuyor, boyna kurcalıyorlar inceden inceden. programında başını açtırttığı kadının öldürülmesi birisinin sadece tatil yapıp büyük kanallardan birine dönmesiyle ödüllendirildi. en eski vukuatlarından biri, çocukça 'çişim geldi' diyen şarkıcıyı neredeyse linç ettirip memleketten kaçırmak olan ve kaptan olduğunu iddia eden bir diğeri epeydir söz ötesi.. ama ne hikmetse yılmaz güney'in bir dakikalık görüntüsünü yayınlayacak diye neredeyse börekler açıp koşuyor millet programına, abi abi diyerek..

omurgasızlık.. ah en fenası...

boyna türk insanının ahlakı, kutsal kurumları, kadını, şuyu buyu diyen, ensest rakamlarını, çocuk tacizlerini de örfü adeti koruma bahanesiyle hasır altı edenlere bir de müjde verelim: internet arama motorlarında çocuk pornosu arayanlar listesinde türkiye dünya ikincisi!

büyük kutsal ailemize hayırlı uğurlu olsun.

-------------------------------------------------------------------------------------------
not: fotoğraf, hindistan’ın madhya pradesh eyaletindeki khajuraho tapınağından.

sözün sahibi olmak

2006-08-05T19:17:00.000+03:00

okulda, sıkıldığımız derslerde birbirimize bişeyler yazıp dururduk. hafızada kalan şiirler, cümleler, düşünceler... bir gün arkadaşım, yazdığım bir cümlenin benim olup olmadığını sordu. 'bilmiyorum', dedim. gerçekten de bilmiyordum. benimsemiştim, benim kılmış, söylemiştim. ona, "evet dediğimiz her söz bizimdir" diye yazmışım. şimdi o kağıtlara baktığımda, kendimizi ifade etmek için debelendiğimiz çağlarda bütün o kelimelerin nasıl birbirine karışıp yelken olduğunu, bizi bazen kıyıya, bazen açıklara götürdüğünü daha iyi görüyorum.

yıllar, insana sözün de aslında o kadar değerli birşey olmadığını anlatıyor. 'olmanın', sözden geçebildiğini kimi zaman, ama onu da geçmesi gerektiğini.. bu sesler bu ağızlardan çıkmaya başladığından beri kaç milyon yıl geçtiğini hatırlayıp, hiçbirinin bizim olmadığını bilmek ürkütücü gibi, ama daha çok rahatlatıcı.

hiçbiri benim değil, hepsi benim...

hafızası güçlü biri olarak hemen her sözün kaynağını hatırlamaktan yorgunum. ister bir kitaptan, eski bir arkadaştan, ister bir magazin kişisinden duyayım, hele de önemsediysem unutmam mümkün değil. konuşurken içsesim dipnot yapar, çok yorucudur. yazarken ayrı zorluk. ille de bir lafı ilk duyduğunuz kişinin adını zikretmek gerekmiyor, yazıyı dağıtıyor kimi zaman, gereksiz oluyor, şu bu.. bu yüzden çokça tırnak işareti kullanıyorum, kendimi rahatlatmak için, hatırlamayı yeterli bularak..

ama yine de, aslında sözün ilk sahibi kim, kim bilir? söz, alıp başın üstüne konursa ve hayatın bir parçası olursa sözdür, senindir.

esoterik konularla ilgilenenlerin bu en dünyevî meseleye (mülkiyete) kafalarını takmaları da ayrı konu. ilhan irem, inzivasından sanırım bir kez 'ışık ve sevgiyle' sözünün kendisine ait olduğunu ve kullanılamayacağını söylemek için çıkmıştı. lafları, meselleri, teorileri bayrak edinenler, dillerinden hiç düşürmeyenler, söze dökmeden sessizce yaşayanların yanında şişkin egolarıyla sırıtıyorlar.
***
merhaba deyip bu yazılardan haberdar etmek istediğim bir eski arkadaş, yazılarımdaki bir cümleyi ondan duyduğumu ve izin almam gerektiğini yazmış gülleleştirmek için uğraştığı kelimelerle. geçenlerde, 'onları tedirgin etme pahasına eski arkadaşlarınızı arayın, aklınıza düştükçe!' diye yazmıştı bir gazeteci. bunu kimi zaman bedelini ödeyerek yapan benden bir ekleme: onların, tedirginliklerini demir bir gülle yapıp kafanıza fırlatmalarına izin vermeyin. öyle de olsa, yaptığınızın yanında, arkasında durun, pişman olmayın.

bu yazı pişman olmamak için yazıldı.

------------------------------------------------------------------------------------
not: bu konu doğal olarak telif, açık kaynak benzeri başlıklara doğru açılıyor. sonraki yazı vikipedi üzerine olacak: 'maddenin sahibi olmak'.

2006-08-04T00:09:00.000+03:00

ben evimi özledim
ama evim neresi bilmiyorum..

adı: duygu

2006-08-02T14:12:00.000+03:00

özgürsünüz.
gücünüzü bilin.

dünya'nın guernica'sı

2006-07-23T12:20:00.000+03:00

"israil'le filistin arasındaki çatışmanın son faslı, israil güçlerinin gazze'den bir doktorla kardeşini, yani iki sivili kaçırmasıyla başladı. bu olay türkiye hariç hiçbir ülkenin basınında fazla yer bulmadı. ertesi gün filistinliler israilli bir askeri rehin alarak israillilerin esir tuttuğu insanlarla bir takasın müzakere edilmesini önerdi; zira israil cezaevlerinde yaklaşık 10 bin esir var."
* * * *
"bu 'adam kaçırma' olayı çok büyük bir zorbalıkmış gibi tepkiyle karşılanırken, 'israil savunma (!) güçleri'nce batı şeria'nın yasadışı askeri işgali ve su başta olmak üzere tüm doğal kaynaklarına sistematik olarak el konulması hayatın hazin de olsa doğal bir gerçeğiymiş gibi kabul gördü. bu, filistinlilerin kendilerine uluslararası anlaşmalarca tahsis edilmiş topraklarda yaşadığı eziyetin üzerine bir de batı'nın 70 yıldır döne döne uyguladığı çifte standartların tipik bir örneği."
* * * *
"bugün zorbalık, zorbalık doğuruyor; derme çatma füzeler karmaşık füzelere cevap veriyor. karmaşık füzeler, mahrumiyet içindeki yoksul kalabalıkları bir zamanlar adalet dediğimiz erdemi beklerken vuruyor. her iki füze tipi de vücutları paramparça ediyor; bunu emri veren komutanlardan başka kim aklından atabilir ki?"
* * * *
"her provokasyona ve karşı provokasyona karşı çıkılır, nasihatler verilir. ancak bu seferkinin ardından gelen gerekçe, suçlama ve yeminlerin tümü, aslında dünyanın dikkatini siyasi hedefi filistin milletini tasfiye etmekten başka hiçbir şey olmayan uzun süreli bir askeri, ekonomik ve coğrafi uygulamadan uzaklaştırma amacına hizmet ediyor."
* * * *
"bunun yüksek sesle ve açıkça söylenmesi gerekiyor, zira ara ara açık edilse de genelde gizli yürütülen bu uygulama, bugünlerde büyük hızla ilerliyor. bizce olayın adını olduğu gibi söylemeli, buna kesintisiz ve ebediyen direnmeliyiz."

* * * *
"not: 'arna'nın çocukları' adlı belgeselin yönetmeni juliano mer khamis'in sorduğu gibi, 'lübnan'ın guernica'sını kim resmedecek?'"

john berger, noam chomsky, harold pinter, jose saramago

------------------------------------------------------------------------------------
not: günlerdir havadan sudan, ordan burdan yazdıklarımı buraya koymaya bir türlü elim gitmiyor. günlük hayat akıp gidiyor, biz savaşsız günlere uyanıyoruz. ama gemiler mersin'e yanaşırken şöyle bir esip geçiyor düşünceler, sert, soğuk. yıllarca uğraşıp ayağa kaldırılan şehir yerle bir. günler kendi hafifliğinde-ağırlığında aksa da, bütün gün bunu düşünmesek de, tv'de görmedikçe komşudan duman yükselmiyormuş gibi gelse de..

hep aynı yerden aynı şeyleri söylüyormuş gibi hissetmemize neden olanlar, bunu hep yapıyor olmanın sıkıntısını duymuyorlar. gözümüzün içine baka baka ve döne döne uygulanan çifte standarda karşı döne döne ve açıkça ve yüksek sesle söylemek gerekiyor. tekrarlamak, unutturmamak.

zinedine'in kafası

2006-07-11T17:10:00.000+03:00

'biz şimdi çocuklarımıza ne diyeceğiz zidane?'
(bir fransız gazetesinden)

çocuklarınıza ırkçılığın şaka kaldırır bir yanı olmadığını öğreteceksiniz. onlara adalet olmadan barışın olamayacağını söyleyeceksiniz. her zaman akıllı, uslu, anlayışlı olmanın hiç de bir halta yaramayabileceğini, birileri her an her yerde kafa atarken susanların kafasının bir gün bombaya dönüşüp olmadık yerde patlayabileceğini hatırlatacaksınız. her gün kuralları ihlal ederek yaşayanlarla, kırk yılın başı kırmızı ışıkta geçenlerin başına gelenleri yalansız dolansız karşılaştıracaksınız. bütün silahları her daim ellerinde dolaşanların asıl güçlerini, diğerlerinin bunu yapmayacağı bilgisinden aldığını dürüstçe itiraf edeceksiniz.

boş boş 'şiddete hayır' diye dolanacağınıza, 'nasıl oluyor da oluyor?' diye kafa yoracaksınız. ırkçı politikacılarınız sanki o ülkenin vatandaşı değilmiş gibi davranmayı bırakacaksınız. south park'ın gençleri gibi, zenciyi (cezayirliyi, koreliyi..) farketmeyen çocuklar yetiştireceksiniz.
***
bir kez yaşanacak şu hayatta, bir başkasının, 34 yaşındaki bir adamın hayatı için herkes ne kadar kolay kullanıyor bu kelimeyi: son...

zidane bugünlerde gitsin yamaç paraşütü yapsın istiyorum. bulutların arasından 'trajik son' diye atılan manşetlere yukardan baksın. son mu?..
***
birilerinin arada bir göğüslerinin tam ortasına bir kafa yemeye ihtiyaçları olabilir, pervasızca oraya buraya höykürürken. o kafayı atan ve bunu bu kadar herşeyi yakarak yapan adam bunu çocuklarına da açıklayabilir eminim. zafere, başarıya ulaşmak için herşey mübahtır diyenlerden daha kolay.

'metnin hazzı'

2006-07-07T23:55:00.000+03:00

okuma
"geçmişin yapıtlarını uykudan uyandırmak için, bu yapıtları yazıldıkları dönemin okuma biçimlerine yeniden yerleştirmek kadar şaşırtıcı başka bir şey yoktur. sophokles 'in, bir cep kitabı formatında elimize ulaşan trajedisini gözlerimizle takip ederek, sıkıcı bulduğumuz bölümleri atlayarak hızlı bir şekilde okuduğumuzda, bu metin artık bütünüyle soyut bir metne dönüşür, tüketilmesi sürecinde bedenimizle hiçbir bağlantı kurmaz.
IV. yüzyıla kadar (aziz augustinus dönemi) durum tamamen farklıydı: eskilerin sadece yüksek sesle okuyor oldukları düşünülüyor, ya da en azından kısık bir sesle, fısıltı gibi; ama her zaman için -önemli olan da buydu zaten- metni telaffuz ediyorlardı: böylece metin kaçınılmaz bir şekilde yutaktan geçmek zorunda kalıyordu, gırtlaktaki kaslardan, dişlerden, dilden geçiyordu, kısacası bedenin kaslardan, kandan, sinirlerden oluşan dokusuyla birleşiyordu.

sorunu biraz daha geriye doğru götürelim: eskiler nasıl yazıyorlardı? euripides 'i, trajedilerini yazarken görebiliyor musunuz? hiç şüphesiz aristophanes, onun bu etkinliğine gerçeklikten uzak duruşlar katmıştır, ama yazı o dönemde bugünkü kadar tekbenci değildi: yaşlı plinius 'un bir okuyucusu (yunanlı) ve bir de yazıcısı (latin) vardı. etrafı bu iki eklentiyle çevrili olarak (bunların birer protez olduğu da söylenebilir), bir yandan yemek yerken bir yandan da okuyup yazıyordu: içselliğini, kutsallığını bu kadar kaybetmiş başka bir şey olamaz. aynısı cicero için de geçerliydi: çok hızlı yazardı (elinde tuttuğu tabletleri kullanırdı yazı için), ve yazıcı da kitabı kopyalardı: metin, yazıldığı andan itibaren apaçık bir dışsallığa adanıyordu, şöyle söylemek geliyor içimizden: iffetsiz bir dışsallık. çünkü bizim bugünkü yazımız, yalnız başına üretildiği için, bir tür içsellik taşıyor, bir tür gizlilik, sapkınlık ya da duruma göre evle kurulan bir bağlantı. bence, bir kişiyi yazı yazarken izlemek kadar ölçüsüz bir davranış yoktur: bunun da ötesi, bu kişiyi dudaklarını hafifçe kıpırdatarak kitap okurken izlemek olurdu. sade, bu sahneyi kaçırmıştır (ona göre fazla yumuşak bir sahne): alçak sesle kitap okuyan bir kişinin dudaklarında telaffuz edilmekte olan metni yakalamak, sergilemek. geçmişin bu erotizminin bugün yaşaması olanaksızdır: okuma ve yazma artık gizlenen etkinliklerdir."

roland barthes
yazı üzerine çeşitlemeler/metnin hazzı - YKY
türkçesi: şule demirkol

yemezler..

2006-06-30T16:30:00.000+03:00

hâlâ görmeyen varsa diye..

aslında kendim için yapıyorum bunu. ciddiyetini hiç bozmayan hayalperest hako'nun zıplamasını ve haykırmasını görmek içimi ferahlatıyor. dönüp dönüp bakmalı.

demek ki neymiş, artık yemiyorlarmış...

şarkının yaratıcıları olan deli grubuna, klibi yapan büyük yetenek hako'ya ve gelmiş geçmiş bütün ösyemelilere selâmlar, hürmetler.
***
bir de sokarım politikana vardır, hazır konuya girmişken. böyle lafları kadınların ağzına hiç mi hiç yakıştıramayanlar tarafından görmezden gelinip yok sayılan, yasaklanan bu şarkıyı ve 'hüp'ten ibaret sanılan nazan öncel'in esaslı şarkılarını unutmamalı. bir de şunu: "hangisinden rahatsız oldular acaba, 'sokarım'dan mı, 'politikana'dan mı?!"

önce söz vardı

2006-06-22T22:19:00.000+03:00

blog aleminde birinci yılımı doldurduğum şu günlerde kafam çıfıt çarşısı misali, -ki ben çok severim hem kelimeyi, hem çarşıları, pek memnunum halimden, şikâyet etmiyorum.

yetişemiyorum, yazıyorum, yazamıyorum, koşuyorum, yoruluyorum. teknoloji marifeti olarak tek isteğimi, düşüncenin doğrudan yazıya dönüşmesi meselesini halledilmesi üzre ortaya fırlatıyorum. gençler bi de bununla ilgilenseler diyorum.

yaz yaz nereye kadar, diyorum. kendimi ciddiye almıyorum, onu bırakıp başka şey yazıyorum. vikipedi canavarı olma yolunda ilerliyorum. her kelimeden kuşkulanmaya başlayıp durup durup sözlüklere bakıyorum, her bilgiyi doğrulatmaya çalışıyorum.

amaan, doğru ne ki, gerçek nerede.. gidip çay koyuyorum kendime.

herkes kendi biyografisini yazsın kampanyası açayım diyorum, nesnel olmaz diyolar. başkası nasıl nesnel olacak benim bile yazdıkça farkettiğim hayatımla ilgili, bilemiyorum. herkes kendini nasıl önemsiyor, söylediği sözün şehvetine kapılıyor, herşey nasıl fazla, hızlı ve karmaşık akıyor.

"karmaşık düşünmek önemli değildir, önemli olan doğru düşünmek."

ansiklopediye yazılabilecek kişiler, tarafsız bakış, öfke, inat.. meselâ kösem sultanın hayatının o kadar laftan arta kalan nesnel durumu nedir, merak ediyorum.

hitlerle, sayılarla, istatistikle, velhasıl skorla bu kadar kafa yorulmasına kafa yormaktan vazgeçmek istiyorum. birkaç yüz yazı sonra vazgeçerim herhal diyorum. bu yüzden yüzüncü yazımı kutlamak için ne yapacağımı düşünmek zorunda olmadığımı farkedip seviniyorum.

sınavda en az puanı almak için yarışanlara, en kötü karneye bisiklet verenlere zakkum çiçeklerinden bir buket yolluyorum. bence de hodri meydan..

onlar öyle ciddiyet vehmetmeseler de benim gözümde/gönlümde bu hit meselesiyle dalgasını geçen 1 milyon sitesinin kankalarını ve özellikle de yanar döner sayaçlarını pek beğendiğimi, yan tarafı kalabalıklaştırmakta pek istekli olmasam da link veresim geldiğini;
1 milyonuncu hitlerinde de onlara zerzevattan bir bisiklet yollayacağımı söyleyeyim diyorum.

size de bugünlerdeki hal-i pür melalimi anlatması için ilk sözün ilk görüntüsünü gönderiyorum. huzur ve gürültü!

gözlerinizden öperim.

sağlam deniz kabukları

2006-06-08T17:54:00.000+03:00

biraz aşağıda konuşlanan, benim kendimce araf diye başlık attığım şarkı sözleri, bu sayfaların -yine kendince- ziyaretçi akınına uğramalarına neden oldu. anlam veremediğim biçimde arama motorlarının ilk sırasında yer aldık, hadi hayırlısı..

yani bunca zamandır bunca yazı, fikir, şu bu; boş anlayacağınız.. arada bir, tamamen işin kolayına kaçarak, hislerime kısmen tercüman olması için buraya yapıştırıverdiğim 'başkalarının sözleri'nden biri; -ki bir diğeri olan duman şarkısı da hâlâ hit alıyor ayıptır söylemesi-, bi sürü insanın buraya uğramasını sağlıyor. hit'lerle, gelip giden sayısıyla işim olmadığını söylemiştim. yine söylüyorum. gelenlerden 'kalan sağlar bizimdir' diye devam ediyorum. arada yine şarkı sözü attırıverirsem, bilin ki okuyucu çekmek için değil, tıkandığım anda can simidi olduklarındandır.

herhalde bu ilgiye mazhar olan epeyce şarkı vardır, ama nedense sözlerin payının çok ve de önemsenmeye değer olduğunu düşündüm. büyük şehirde, daha çok da istanbul'da yaşayanlara tanıdık gelen, ‘gitmek istemek’, ‘şehirden yorulmak’ temaları, 'hadi gelin köyümüze geri dönelim'in modern çeşitlemesi bir virüs gibi bünyeleri iyiden iyiye sarmış durumda. virüs dememe bakmayın, her daim gitmek isteyen biriyim ben. ama, lafı çok edilenin uygulama şansının kalmadığını düşünürüm. konuşa konuşa laçkalaşan, sanki gidilmiş gibi, yapılmış gibi eylemin yerini tutan arzu. hatta çoğu zaman arzu bile olmayan, sadece mızmız bir şikâyet olarak kalıveren, neredeyse modalaşmış bir söylem.

‘bir şeyler yapmak lâzım’ demenin, bir şey yapmanın yerine geçmesi.

araf’ın yorumlarında blog aracılığıyla selamlaştığım arkadaşım, bana bunların nasıl daha sert, daha damardan meseleler olduğunu hatırlattı bir yandan da, eski bir istanbul şiiriyle. sağolsun. tamam ben de şiirin, şarkının hasının nerede olduğunu unutmuyorum, ama önüme kolayca gelenin arkasından gidiveriyorum bazen.

bir kedinin hatıraları’na giderseniz, devin'in kedili, köpekli, çocuklu evine konuk olursunuz; nasıl donanımlı ve üretken bir kadın olduğuna bizzat şahidimdir. ama ben sözünü ettiğim şiiri buraya da alıcam. başka dönemlerin sözleri olarak yan yana dursunlar ve istanbul çeşitlemesi yapsınlar diye. devin, lütfi’nin anısına demiş, bence siz de onun anısına okuyun.

kirli yüzlü melekler

sayende sayeban olduk istanbul şehri
sayende sebil olduk aç kaldık sefil olduk
yıldızlar dem çekti güvercinler gibi başucumuzda
ve yaktı perişan eyledi sine-i sâd-pâremizi
saplanıp hançer misâli bir hilâl
sokaklar serseri biz serseri
yüksekkaldırım da bir cezayir şarkısını dile getirdi plâklar
cadde-i kebir: bütün ışıklarını yakmış bir gemidir
sinemalar neredeyse boşalacaklar
vay anam vay
sen ne dersin istanbul
sen garip bir şair olsan söyle ne halt edersin
kimin gücü yeterse kahretsin parasızlığı
sefalet akıyor gürül gürül sokaklardan
yol üstünde bir şehvet çarşısı tıklım tıklım
yol üstünde sevda pazarlığı aşk pazarlığı
kurtulamadık gitti bu denlü kepaze hayattan
hep böyle gecelerin koynunda yaşadık
geceler serseri biz serseri
karakoldaki aynada safran gibi kirli yüzümüz
gözlerimiz hasta gözleri ellerimiz hasta elleri
kırılmış kavala dönmüşüz
sen söyle serseriler kralı istanbul
sen söyle iki gözüm
hangi merhem çâredir şu bizim yaramıza
yel üfürdü su götürdü gençliğimizi
elimiz boşa geldi meydanlarda kaldık
meydanlar serseri biz serseri
sağımız sefalet solumuz ölüm
işte geldik gidiyoruz
kahrolasın
kahrolasın istanbul şehri

attila ilhan

----------------------------------------------------------------------------
not: ordan burdan fotoğraf bulup ekliyorum bu sayfalara, bazıları zamanla adresini kaybediyor, kayboluyor. arada rastlıyorum bazılarına, ama dönüp onları düzeltecek halim yok, bırakıyorum. ama bir tanesine takmış durumdayım. lütfi! için seçtiğim deniz kabukları üç seferdir gidiyor, ben de üşenmeden yenisini buluyorum. yine gitmiş! sağlam deniz kabukları olan bir yer istiyorum!

edit: dün sistemdeki problem nedeniyle bu yazı ortalarda kaldı. yani birileri okudu, yorum bile gönderdi. ama ben daha fotoğrafı yerleştirememiştim -ki 'çekip gitmek' konusuna yakışır-..
akşam buradaki bir araba lafa 'aksak' bir yerden özet geldi: "gidiyorum işte, gitmenin nesini anlatayım.". ayrıca 'kirli yüzlü melekler' lafı da geçti ki dizide, eh yani, bu kadar mı olur!

'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır'

2006-06-07T12:08:00.000+03:00

...İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır''Vicdani Red Bir
İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır''Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır''Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır''Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır''Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red Bir İnsan Hakkıdır' 'Vicdani Red...

imkânsız ilişkiler

2006-06-03T21:00:00.000+03:00

cumartesi yazıları başlayalı neredeyse bir yıl oluyor. başlarken, karşısında o kadar vakit geçirdiğim tv'nin ve özellikle dizilerin burada çok yer alacağını düşünmüştüm. tahmin ettiğim gibi olmadı, doğrudan tv üzerine çok az yazdım. ama şimdi, yazla birlikte mahkûmiyetten kurtulurken veda etmeli..

tv seyretmenin çağrışımları, yararları, zararları üzerine konuşacak değilim. n'apalım, en azından bu konuda, her koyun kendi bacağından asılır diye düşünüp irademi devreye sokmaya çalışıyorum. kimi zaman da koyveriyorum kendimi akıntıya. biraz da, asılacaksak yerli iple olsun (bu deyim böyle değil ama..) diye, yerli dizi seyrediyorum çoğunlukla. yavuzer çetinkaya, taa yıllar önce, amerikan filmi seyredeceğinize kötü de olsa yerli film seyredin, diye boşuna dememiş!

hırsız-polis dışında hiçbir diziyi baştan sona seyrettiğim yok, zaplaya zıplaya ortaya karışık... aliye'ye bile bakıyorum, hiç karizması kalmayıp, saygısızlığın doruklarında gezindiği halde. uzun hikâye, konusundan başlayarak hangi yaraları kaşıdığı belli. ama bir gazetecinin de dediği gibi, herkes kendi yaptığından sorumlu. meselâ hiç olmazsa yılların tiyatrocusu ayla algan, 'bi dakka ben bu işte yokum!' diyemez miydi?

bu kadar çekiştirilerek uzatılan hikâyelerde, hepsi dönüp dolaşıp paraya dayanan bin türlü değişkenin sultası altında yalnız senaristlere yüklenmenin âlemi yok. işin kaymağını onların yemesi de gerekmiyor. tamam. hikâye, yönetmen, yapımcı, hepsi önemli, anladık. ama yine de işi sürükleyen oyuncular. öyle olmasa, aynı dizinin içinde birisi şahane laflar ederken (meselâ aliye'nin mücahit gürboğa'sı), diğerleri iki yıldır "dayanamıyorum deniz", "dayan aliye" (meselâsını anladınız..) diyip dururlar mıydı? senaristleri bile kışkırtan oyuncu işte, bal gibi gördük.

bu uzayıp gitme halinde bile hikâye ve diyaloglarındaki zekâyı, pırıltıyı hiç kaybetmeyen yabancı damat'ın hakkını teslim etmeli arada. oyuncusu, yönetmeni dahil tam bir başarı olduğu için kim kimi itiyor anlamak zor. bir de geçen hafta, tam koka kola suratların üzerine yapışırken kana kana bir limonata içirdiler ki, kimin fikriyse helâl olsun!
***
yıllar önce devlet tiyatrolarında kafka'nın dava'sını seyretmiştik. hızlı varoluşçu zamanlarımız, sartre okuyup duruyoruz, bulantı meseleleri şu, bu... oyuna birlikte gittiğim arkadaşım da geceler boyu bu konularda ve başka her türlü konuda konuşmalara, paylaşmalara doyamadığımız kankam. ben taa en başından sıkıntıya garkoluyorum, içim kararıyor. öle bayıla okuduğum kitabın esamesini göremiyorum sahnede, kopup gidiyorum.

oyun bitince, aynı düşüncede olduğumuzdan hiç kuşkum olmadığı için doğrudan konuya giriyorum. ama gel gör ki kanka aynı fikirde değil, oyuna bayılmış. inanamıyorum, nasıl yani, sahnedeki bu donukluğun, bu enerjisizliğin, bu inanmayan tavrın nasıl farkında olamaz! yorum hiç düşünmediğim yerden geliyor. O, hissettiğim iç sıkıntısının kastedilen bir şey olduğunu, tam da kafka'ya yakışır bir kasvetin başarıldığını iddia ediyor. canhıraş, anlatmaya çalışıyorum derdimi: "düpedüz kötü bir oyun bu, kimsenin birşey anladığı yok kafka'dan filan." anlaşamıyoruz, ikimiz de ne gördüğümüzden çok eminiz, tartışma bir yere varmıyor.

şimdi ben bunu niye anlattım. şundan:

yeşilçam klasiği acı hayat'ın iki versiyonu var diziler arasında. her iki yorumda (özellikle de acı hayat'ta) burjuva ailenin fertlerini oynayanlar bir felaket. feci! dayanılır gibi değil! ben de şöyle düşünüverdim birden, dava'yı hatırlayıp: yeşilçam'ın kalın çizgilerle iyi-kötü ayrımı yaptığı dönemin hikâyesinde zengini sevimsiz kılmak, özdeşleşmeyi engellemek için mi yaptılar acaba diye. yani kasvet kastedilen bir şey mi?

kendi kendime eğleniyorum işte, boşverin siz beni.
***
bu senenin özeti şu aslında:
* kötülükleri giderek yumuşatılsa bile, kötü adamlar şahanedir:
bkz. olgun şimşek, mehmet polat, barış falay;
* biz doğulular şarkılı filmleri severiz:
bkz. bütün dizilerin şarkıları ama ille de, gecenin en siyahında umudun bittiği yerdeyim. köşeyi dönsem ölüm, düz gitsem hayat, gölgeler içindeyim.
* eskiden ya da şimdi, şişirilmiş egolar geç de olsa ağızlarının payını alırlar. ama ister yeşilçam'ın emektarı ol, ister yeni oyuncu, isminin ve oyunculuğunun herkesin kafasına girdiği bir an vardır.
bkz. bütün diziler

----------------------------------------------------------------------------------
bonus olarak bir de televizyon seyretmeyin! yazısı.
afiyet olsun.

araf

2006-05-23T01:30:00.000+03:00

artık birşeyler yapmak lâzım

aşk sevgi korku nefret/değişen durumlardan ibaret / katı bir yürek, bir de bir bebek / iyi bir araba, para / gelsin yan yana / kebabı adana, rakı tekirdağ / tatil uludağ ya da bodrumda / duble ya da tek ya da diskotek / 'you and me sex' / no baby, no baby / seni severim sevmem sana ne / güç bende erkek olmandan bana ne! / istanbul'dan gitmek lazım / tayland (şangay, urfa, artvin) görmek lazım / özümüze dönmek için / artık bir şeyler yapmak lazım / istanbul'dan gitmek lazım / mardin (nemrut, harput, bayburt) görmek lazım / özümüze dönmek için / artık bir şeyler yapmak lazım / bana bir şey oldu yoruldum / bir şey oldu hiçbir şeyi sevmez oldum / bir şey oluyor heyecanlanıyorum / nedendir vazgeçiyorum / hissiz mi oldum, başka bir olgunluk mu buldum? / artık soru sormuyorum olduğu gibi mutluyum / gülmek ya da ağlamak istiyorum / herhangi bir şey hissetmek istiyorum / ev sahibi miyim yoksa kiracı mıyım? / kenya, zimbabwe, mozambik, yeni delhi, kaykay, bungee / her şeyi deneyin.. peki! / hakkari, diyarbakır, antalya karşıyaka, ürgüp, manisa... / kolombiya kahvesi içmek lazım / saçını bir kere mora boyatmak lazım / her dilde seni seviyorum demek lazım / e-mail'den vazgeçip mektup yazmak lazım / her denilene inanmamak lazım / yine de inancımızı kaybetmemek lazım / evet demeyi sevin hayır demeyi öğrenin / evet demeyi sevin hayır demeyi öğrenin / istanbul'a dönmek lâzım / rakı balık lâzım / özlediğini bilmek için / bazen uzaklaşmak da lâzım...

pamela spence

orklar geliyor

2006-05-21T13:30:00.000+03:00

avrupa olduğu tartışmalı kenar ülkenin çocukları olarak herbirimizin kişisel tarihinde yeri olan, bu en çok konuşulan meselelerden birinin, örovizyon'un, sadece bir müzik yarışması olmadığını biliyoruz evet. ama yine de bıkmadan usanmadan 'komşu komşuya veriyor mu vermiyor mu!' tahlilleriyle ömrümüzü tükettik. memleketin en mühim meselelerinden birkaçının son durumunu (ermeniler, kıbrıs, pop/halk müziği, avrupa'daki türkler) uyduruktan bir müzik yarışmasının finalinde görmek eğlenceli mi, trajik mi artık siz karar verin. tarih okumaya, yüksek avrupa birliği tahlillerine gerek yok, yılda bir gece birkaç saatini ayırarak gidişatı izlemek mümkün.
***
paslı çivileri bir kavanoza koyup bekletirlermiş, birbirlerinin pasını alsınlar diye. internetteki bazı forum ortamlarını, en çok da ekşi sözlüğü okurken bunu hatırlıyorum. birbirlerine 'ayar' verip duruyorlar, farklı düşünüyorlar. ama toplamına baktığımda paslarından hep beraber arınmakta olan çivilerle dolu bir kavanoz görüyorum. içim açılıyor, dün gece olduğu gibi kahkahalarla gülüyorum çoğu zaman. bu yazının başlığından tırnak içlerine hepsi onlardan ilhamdır, açıkça da söylüyorum..

sunucusunun üniversite gençliğini temsil ettiğini sandığı ve eve gidip memleket meseleleriyle ilgili düşünmelerini öğütlediği makina seyircisi, yarışma birincisi lordi'ye 'iğrenç' derken, sözlükçüler meselenin aslında ne olduğunu çoktan anlamış, daha önce ilgilenmedikleri yarışmaya -iki anlamda da- mesaj göndererek, kıtadaki diğer arkadaşları ile birlikte kelimenin tam anlamıyla dalgalarını geçmişlerdi bile. arada, ali rıza binboğa'nın da hakkını teslim etmeyi unutmayarak..

gençlerin sevdiği bir müzik olduğunu, tercih ettikleri bir şov olduğunu filan sananlar çıkacaktır 'hard rock allahıma çok şükür''ün. ki ben de methini duyduğum grubun vasat şarkısı karşısında hayal kırıklığına uğradım önce. ama, teşbihte hata olmaz, truva atı misali bu sahte/steril ortama girip açık ara birinci olmaları ancak böyle mümkündü galiba. şov öyle yapılmaz, böyle yapılır!

'lordi kazandıktan sonra olası gazete manşetleri', 'örovizyon çöktü, popçular büyük panikte' gibi başlıklarla söylenecek herşeyin önünü baştan kesen sözlükçüleri okuyun, pazarınız şenlensin.

haa, 'canım hepsi makyaj, maske, korkacak bir şey yok' mu diyosunuz. hiç emin olmayın! 'onlar öyle zaten. yok makyaj filan, anlamadınız mı hâlâ..'

üni-forma

2006-05-19T12:29:00.001+03:00

küçük zikzaklarla yükseliyor gibi görünen, oysa büyük eğride aşağı doğru inen bir grafiğin içinde görüyorum hayatı çoğu zaman. hayatı, dünyayı, ülkeyi... milim milim birbirine yaklaşıyormuş gibi oluyor bazen uçlar. anlamanın daha kolay, daha eğlenceli olduğu anlaşılacak sanıyoruz. başka formların varlığını kabul etmek bu kadar zor mu? sonra biri bir taş atıyor, ardından toz dumana karışmak an meselesi. işin aslına yönelik olmayan detaylarla konuşuluyor, herşey sembollerden ibaret bir kez daha.
***
sorunları bir türlü çözülemeyen problemli bir apartmanda oturan arkadaşım, 'bir emekli albay taşınsa herşey hallolur' diyor. o şaka yapıyor, ben ürperiyorum.
***
bütün 'sivil'lerin yuhalandığı yerde hep üniformalı, her daim keskin uç, toplu olarak bağırlara basılıyor. bir kadın, neredeyse linç edilecekken sembolünü çıkarınca isterik kucaklamalar. şov yapmak herkesin aslî işi. bütün sertlikler birden devreye giriyor gürültüyle. sözün bittiği yerde, küçük zikzaklarda edilmiş sözler de çaresiz. hukukçuların dik yakaları nedense bana adaleti hatırlatmıyor.
***
'toplumsal mutabakat' denen şey, hepi topu üç-beş başlığın altında toplanmış. askere gitmek istemeyene işkence yapmakta mutabık kalınıyor mesela en çok. olmadı 'bunları zaten askere almazlar ki!' aşağılamaları. apoletlerin dokunulmazlığı hepimize dokunuyor.
***
belgrad'da oturan bir arkadaşım, sırp arkadaşlarının anlattıklarını dinliyor: 'herkes herkesi vurdu, cani olan biz olduk.'
***
'bir gemide toplumsal ve bireysel felaketlerle dolu günler yaşıyoruz'.

sıraya dizdin bizi zaman

2006-05-09T01:40:00.000+03:00

tam da yeni dönmüşüm , ısınmaya çalışıyorum, kafamda sakince sıraya koyuyorum herşeyi derken...
***
6 mayıs'ta 'bugün günlerden deniz, yusuf, hüseyin' diye bir yazıya başlıyorum, küçük bir kızken gazeteyi alıp eve ağlayarak dönüşümü filan hatırlayıp. nasıl hiçbir anlam veremediğimi, bu yüzden de çok korktuğumu, çok öfkelendiğimi... yanlış bir tuşa basıyorum, yazı uçuyor. ilk defa başıma geliyor, vardır bir hikmeti diye vazgeçip kalkıyorum masadan.

gidip televizyonu açıyorum, alttan atıf yılmaz' ın ölüm haberi geçiyor. aylar önce duyduğum hastalık haberi, bir ay önce yolda, biraz çökkün yürürken görüşüm.. 'siz devam edin, ben biraz dinlenicem.' mi dedi acep?

'sevgi neydi, sevgi emekti' sahnesinde nasıl olup da her seferinde ağlamayı başarıyorum acaba diye düşüncelere dalıp iyice dağılıyorum. kaybolan yazıdaki duygu ve o günün hatırası çok uzak görünüyor gözüme birden. 'ah güzel istanbul'u seyretmek istiyorum nedense. iki gün önce 'demokrasinizi sevsinler' diye birşeyler yazmayı düşündüğüm geliyor aklıma. iki kıçıkırık vapur şeysi çiziktirip sahnelenen acıklı farsı düşününce içim sıkışıyor. 'daha önce söylemişim ya söyleyeceğimi, daha ne diyim!'. filmde vapurlar da geçer arkadan, iyi olur. uyukluyorum.

sonra, bir kez daha 'gülünün solduğu akşam' oluyor. uzaklaştım sandığım anlar yeniden yanıbaşımda. yorgunum.
***
ertesi gün, 7 mayıs, bir arkadaşımın doğum günü. bu sayfaları okur, sever, lâkin çok da doğru bir saptamayla biraz 'ağır' bulur. 'tamam aşk da yazıcam söz!' demişim, ama ufukta görünmüyor. hazır hıdrellez, buradan ona kırlar dolusu çiçek göndereyim bari diyorum. neşelenelim.

akşam doğum günü için toplaşıyoruz cümbür cemaat. yavaşça esrikleşen kafalar, birbirimizi sevdiğimizi içtikçe daha rahat söyleyişimiz, dokunuşumuz.. gece boyu her gittiğimiz yerde duman'ın parçasını çaldırıyoruz avaz avaz. gece, sarılıp zıplayarak söylediğimiz bu şarkıyla bitiyor. aman aman...

nereye gider başını alıp sorarsın
kimbilir durmadan nasıl susarsın
bilmeden boşuna atıp tutarsın
su gibi akıp geçer zaman

hep kaçıp yeni bir adım atarken
dibine kadar çileye batıp çıkarken
içine atıp atıp yoluna basıp giderken
su gibi akıp geçer zaman

gezdin tozdun aman aman
sazdın sözdün aman aman
giderek üzdün bizi zaman

yazdın çizdin aman aman
incecik izdin aman aman
sıraya dizdin bizi zaman

vallahi ben neşeli şeyler yazmak istiyorum aslında!

feleğin çarkı

2006-05-04T18:48:00.000+03:00

çocukluk/ergenlik zamanlarımın bir iki idolünden biriydi. özel bir gecede kulisin kapısında tek başıma beklemiştim yakından göreyim diye. ilk ve son kez bir kulis kapısındaydım sanırım. etrafta pek yaşıtım yoktu, olanlar da onunla ilgilenmiyorlardı belli ki. pelerinini savurarak geçmişti önümden. ('çekti gitti arabayla, egzozuna boğuldum') gözlüklerinin camları çok kalındı, gözleri küçücük görünüyordu, bana da bakmamıştı zaten. hayran olunana yaklaşılan her durumda olduğu gibi, yani ne olsa karşılığını bulamayacak bu beklenti ile, 'eee' demiştim, 'bu mu yani'?! sonra sahneye çıktı ve herşey yeniden yerli yerine oturdu. o şarkı söylerken düşünmeye gerek kalmıyordu. şahaneydi.

sonraki yılların gelgitleri belki de bu yüzden, o gelgiti erkenden yaşadığım için pek değmedi bana. el öpmeler, tv programları, konuşmalar, çok fazla konuşmalar.. hiçbirine kulak asmadım, oradaki başka biriymiş gibi geçip gittim yanlarından. şarkılarını dinliyordum, dünya genişliyordu. kimselere benzemeyen bir ses, tiyatral duruşla kişiselleştirilmiş bir tavır. o, muhtar cem karaca.
***
seven sevmeyen herkes o çukurun başında yaşananlardan sıkıntı duydu galiba. sızladığını düşündüğümüz kemikler, toza dumana bulanmış laflar, nedenlerini bildiğimiz, sonucunu tahmin ettiğimiz bir oyun. bütün bu olan bitenin onunla ilgisi olmadığını düşünmek zor. herkes seçimlerinin sonuçlarını taşıyor, öldükten sonra bile. ve hatta belki öldükten sonra daha çok. değişemeyecek, yeni bir söz söyleyemeyecek, seçim yapamayacak durumda olmak, özgürlüğünün sonsuza kadar elinden alınması... zor işler, fazla büyük konuşmaya gelmez.
***
ben de bu yüzden o haberlere 'bakmadım' işte, pek ağzımı da açmadım içimden sayıp döktüğüm halde. kendime bir çay demleyip, kemikli ellerini güneşe uzatarak söylediği şarkıları dinledim. aslolan budur diye.

sürerim buluttan tarlaları
yağmurlar ekerim göğün göğsüne
güneşte demlerim senin çayını
yüreğimden süzer öyle veririm

ben feleğin şu çarkına çomak sokarım
ben feleğin tekerine çomak sokarım
yeter ki ıslak ıslak bakma öyle

-------------------------------------------------------------------------------------
not: üzerinden zaman geçse de, burda olmadığım günlerde kafamda dönen cümlelerin bazılarını paylaşmamda bir sakınca yok değil mi? yani, olaylar geçer, hayat kalır da, o bakımdan..

sevdaa!

2006-05-02T15:03:00.000+03:00

(...)
sokaklar ne çocuğumuzdur ne de sevgilimiz. –böyle söyleyince çok basit bir şey, değil mi? ama sevdiğimiz kişileri ve şeyleri –arzu nesnesi denen her şeyi– birleştiren, aralarındaki onca farklara, karşılaştırılamazlıklarına rağmen biraraya getiren şey, bizim her birine ayrı ayrı bağlılığımız, sevme biçimimiz ve hatta tutkumuzdur. bundandır bazen her şeyin birbirine karışıvermesi, bir mekânı bir insandan, bir sokağı sevgiliden, binbir hatıra kırıntısından ayırt edemeyişimiz...

iyi de, korkunç gürültülerle park otel denen heyula fırlayıp yatak odanızın penceresini kapatmaya başlamışsa? sokağınızdan üç adım yukarıda bulunan –yağlı sigara böreklerine ve sıradan tostlarına bile seve seve katlandığınız– cennet bahçesi denen harikulade yer, aniden özel mülk haline gelmişse?

yapılacak şeylerden biri, bunlara karşı direnmektir. park otel’in korkunçluğunun enikonu azaltılması, semt sakinlerinin örgütlü çabasının bir semeresidir aynı zamanda.

bir başka şey de, olan biteni kabullenip gene de sevmeye devam etmek, sevilecek şeyleri aramaktır. güç değil: birlikte yaşlanmak gibi. sevdiğiniz, sadece gördüğünüz değildir ki artık; güneşte, gölgede ve yağmurda binbir halini görmüşsünüzdür, onu sahiplenmişsinizdir. anılar, yaşantılar ve olaylar üst üste biner, hafızanızda her geçen gün şekerlenerek, erişilmezleştiği ölçüde tatlanarak gördüklerinizle birleşir. ve inanın, bu karşılıklıdır. sanki bir sokak söz konusu olduğunda bile...

onun içindir ki, öteki cihangir sokaklarının aksine ilginç bir tane bile köşe-binası olmayan “şu yarı otopark gibi sıradan sokak için bu kadar vehmin ve süslü lafın fazla” olduğunu söyleyiverirseniz, verecek cevap bulamam. bir yeri, birisini, bir kitabı çok seviyorsanız, neden sevdiğinizi şıp diye anlatamazsınız. –tıpkı sevmek için vakit gerekmesi gibi. ve emek.

öte yandan, böyle sorular sevdiğimizi bir başka gözle görmeye de zorlar bizi. soruyu soranın gözüyle. kısa bir aydınlanma, bir uyanış anı: bir açık otoparka bakar buluruz kendimizi, sıradan bir insana, sevimsiz bir binaya, böbürlenen bir kitaba. küçük sınavlar. refleks halinde savunmalar.

kimse sevdiklerinden tek bir soruyla vazgeçmez. sınav aslında iki yönlüdür, uyanış anını bir başka uyanış anı izler: benim sokağım için fütursuzca laf edebilen birisi gözüme sempatik görünmemeye başlar. –efendim, bir şey mi dediniz?

başkasının gözü farklıdır; ama kendi gözleriniz de değişir. bakışlarınızı değiştirecek kadar farklı bir insan olmaya başlamasanız da değişir.

gündelik hayhuydan sıyrıldığında, kritik bazı anlarda ya da akla gelmedik birtakım vesilelerle insan kendine uzaktan bakar bulur kendini ara sıra; kendimizi bir mekânın merkezinde görürüz, o sırada “ben” diye kurduğumuz, o mekânın merkezindeki bendir. “bolahenk’te oturan ben”in gözüyle görüp tanıdığınız sokağa, taşındıktan üç yıl sonra aynı şekilde bakamazsınız.

şefkat eklenir bakışlarınıza, tıpkı eski bir sevgilinin gülüşünü gördüğünüzde olduğu gibi. küçükken tadına doyamadığınız bir kitabı tekrar okurken, o metni okuyan küçüklük halinizin karşınızda boy göstermeye başlaması gibi.
(...)

mustafa arslantunalı
virgül, haziran 2003

-------------------------------------------------------------------------------------
not: sevda gideli, birlikte yaşlanamayacaklarımızın arasına karışalı üç yıl olmuş. bu sayfaları okuyanlar, sevgili kayıplarla ilgili nasıl dilsiz kaldığımı farketmişlerdir. bu kez de başka birinin kelimelerine sığındım işte. onun da kendi eski kelimelerine sığındığını bile bile...

dâra düş olduk..

2006-04-26T13:39:00.000+03:00

mana önden gitmezse, madde arkadan gelmez...

ali ekber çiçek (1935-2006)

günaydınım, narçiçeğim, sevgilim...

2006-04-06T14:17:00.000+03:00

hayır, henüz yeni bir bilgisayarım yok. sadece bir kaç saatliğine rahat bir ortam buldum, merhaba demek istedim.

burada yazmak, başlangıçta pek öngörmediğim bir anlam taşıyormuş hayatımda, anladım. yazılar kafamda itişip duruyorlar, ama çıkacak yer olmadığı için boyunlarını büküp uykuya dalıyorlar sonra. elle yazdıklarım, bilgisayara geçerken bambaşka bir hal aldıkları için, not almanın dışında bir işe yaramıyor. araç, sonucu tanımlıyor, dahası belirliyor. kalem-kağıtla ilişkiyi hiç bir şeyle değişmesem de, herşey olacağına varıyor. zihin bir kez bu akıcılığa alışınca, geri dönüşü yok. sevdiğim defterlerim boş, mahzun...

bu arada eski ceviz bir masam oldu, bir arkadaş kıyağıyla. iyice yazma havasındayım anlıyacağınız. beklemekte olan 'eziyet nesneleri' ve 'şahane şeyler'in ikincileri, bir de benim filmlerim var. pek yakında bu sinemada!
***
hayatımın belli dönemlerinde bir konuya kafayı takıp, birkaç yıl sadece o konuda okumuşluğum ve dolayısıyla herşeyi oradan algılayıp, milletin kafasını bolca şişirmişliğim vardır. bu ara osmanlı tarihi okumaya başladım. başınıza gelecekler konusunda şimdiden uyarayım da, sonra söylemedi demeyin.
***
bir ara kendi kendime çalışmaya çalışıp ilerletemediğim farsçaya da bir dönüş yapmayı düşünüyorum, ama ders almadan olmayacak sanırım. hani varsa bildiğiniz ucuz bir çözüm...
***
kısaca kış uykusu bitti. zaman, ayrık otlarını temizleme, toprakları değiştirme, yeni çiçekler açma zamanıdır.

-----------------------------------------------------------------------------------
not: başlık, cinuçen tanrıkorur'un bir şarkısı. bütün gün aklımdaydı, papatyalarla birlikte mırıldanmayı sürdürsün dedim.

yazıyazar

2006-03-25T14:05:00.000+02:00

bilgisayarım öldü!
vedalaştık, fişini çektik. neredeyse 100 küsur yaşındaydı, bir kez yoğun bakımda kalıp zor belâ hayata döndürülmüştü. giderek daha yavaş hareket ediyordu, sesi de adamakıllı hırıltılı çıkmaya başlamıştı. bu son krizde, bir-iki küçük müdahaleye cevap vermedi, gözlerini açmayı reddetti. epeydir ona antika muamelesi yapan arkadaşların da itelemesiyle, daha fazla eziyet etmeden, başka bir yazı arkadaşı edinmeye karar verdim. işe yarayan parçalarını kullanmayı sürdürücem. meselâ, şu anda yazamıyor oluşumun en esaslı nedeni olan klavyemi. etrafta f-klavye bulmak imkânsız. ben de, neredeyse sakatlanıyorum q ile başlayanıyla, nerde kaldı yazı yazmak. aklım alıp başını gidiyor, ben umutsuzca harf aranıyorum. üstelik yazmak için ille de 'kendine ait bir oda' isteyenlerden olunca problem katmerleniyor.
kısaca, yeni bir 'bilgiye ulaşma ve yazı yazma' âleti edinene kadar burada olmıycam. kısa süreceğini umuyor ve istiyorum. ama alışveriş özürlü biri olarak, bir de bugünlerdeki karar verme problemimle, haydi hayırlısı..

gün-dem

2006-03-16T18:44:00.000+02:00

bir tv yazarı, eşcinselliği konu eden 32. gün'ü eleştiriyor. "gündemde şemdinli gibi konular varken bu da nerden çıktı şimdi?" (kafama sesler üşüşüyor geçmişten: 'kadın hakları da neymiş, hele önce bir devrim yapalım, sonra bakarız. sonra aşık oluruz, sonra mutlu oluruz. hele önce bir dünyayı düzeltelim, sonra bakarız.')

32. gün'e muhalif kimliğini katan rıdvan akar şemdinli konusuyla ilk ve en çok ilgilenenlerden biri üstelik. aylar önce yayınlanan bir tv programında, öğrencilerin sorusuna cevaben söyledikleri de, daha savcı iddianamesi filan ortada yokken bu konuya çarpıcı bir yorum getiriyordu: "benim babam astsubaydı ve bildiğim hiç bir yüksek rütbeli subay arkadaşı yoktu. diğer arkadaşlarının da, onlara 'iyi çocuktur' diyecek bir subay arkadaşları yoktu. orduda normal olarak işler böyle yürür."

eşcinsellere, bildiğim kadarıyla ilk kez bu kadar geniş zamanlı bir ifade imkânı verildiği için, akar'a bir selâm gönderelim. bir gazeteci, baki koşar, birçok heteroseksüelle aynı kanallardan tanıştığı partneri tarafından bıçaklanmışken ve bu da daha öncekiler gibi, kamuda neredeyse namus cinayetleriyle eş bir gizli hoşgörü ile karşılanırken bunu yapmasa, gazeteci ve insan vicdanı rahat etmezdi herhalde.

'gündem' enteresan bir laf zaten.

siz, hâlâ yediğiniz hortumların acısını hatırlıyor, doğru dürüst iş bulamıyorsanız, ya da yalan içinde ikili hayatlar yaşıyorsanız, her güne bu sıkıntılarla uyanırsınız herhalde. 'ne olacak bu gayri safi milli hasıla allah aşkına!' diye değil! olsa olsa ekmek parası dersiniz.

eğer çocuğunuz kayıpsa, yıllar boyu allahın her cumartesisi gidip bir duvarın önünde oturur, bütün haftayı da bekleyerek geçirirsiniz. haftayı, ayı, yılları...
pardon, gündem neydi?

eğer kanserli bir yakınınız varsa, bütün hastaneleri birkaç günlük umut satın almak için sırayla dolaşırken; geceleri, hasta refakatçiliği üzerine bir kitap tasarlıyorsanz kafanızda, hayat orada nefes alır. bir mikrofon uzatıp, 'türkiye'nin gündeminde aldatma var, ne diyeceksiniz bu konuda?' diyen muhabire boş boş bakmakla, kamerayı kafasında parçalamak arasında gidip gelebilirsiniz.

eskiler, 'neren ağrıyorsa, canın oradadır' derler. tümüyle kendi ağrılarına odaklanıp dünyayı umursamamak bir uçtaysa, diğer uçta da, ekonomisi, politikası, borsası, piyasası derken kendini unutmak, kişiyi boşvermek var.

yok mudur bu işlerin bir dengesi, bilemedim.

kuşdili

2006-03-11T13:02:00.000+02:00

aslında sonra yazacaktım ama dayanamadım. başlangıç fikrinden, oyuncu arayışlarından, sıkıntılardan haberdar olunca insan, bunca zaman sonra ekranda görecek olmak da heyecanlı oluyor.
iyi olmasını istiyorsun. düşünüldüğü kadar sahici, yazıldığı kadar emek dolu, hayal edildiği kadar büyülü olsun. iyi çekilmiş, iyi oynanmış olsun.
insanlar sevsin, seyretsin. rakamlara kurban gitmesin. az seyredildi denip fırlatılıp atılmasın, çok seyredilince suyu çıkarılmasın.

kuşdili bu akşam sekiz'de atv'de.

kolay gelsin şafak...

sekiz mart

2006-03-08T12:48:00.000+02:00

kadınlar gününüz kutlu olsun...

cennete değil, her yere...

2006-03-07T13:18:00.000+02:00

küçükken, filmlerde ağlayıp üzülünce annem teselli ederdi: "film bu kızım, gerçek değil!" epeydir bütün memlekete hep bir ağızdan bağırarak bunu tekrarlamamız gereken durumlar yaşıyoruz. filmleri sahici sanıp, gerçekleri film gibi seyrediyoruz.
***
aldatma, memleketin en önemli konusu oldu çoktandır. öyle, 'dört kadın almak yasak' demekle olmuyor, hayat bildiğini okumaya devam ediyor. yara nerdeyse ordan kanadığımız için, herkesin söyleyecek bir lafı oluyor böyle konularda. fırsatını bulan, arkadaşının üzüntüsünü bahane edip yıllardır diş bilediği 'kötü kız'a laf çarpmak için sırtını yine her zamanki gibi 'aile'ye yaslıyor: "çok var böyle kadınlardan!"
çok var mı bilmiyorum. ama birilerinin evde ağlayarak bekleyen kadın olmayı seçmemesini gayet ferahlatıcı buluyorum. seçilen, ya da sürüklenilen her hayatın artı/eksi, avantaj/dezavantajları olduğunu unutuyoruz. yuvanın ve kocanın konforunun böyle bonusları var ne yazık ki! meseleye kadın mı suçlu, erkek mi şeklinde yaklaşmaktansa, 'hem bedava, hem şoför mahalli' diyen kim, ona bakmak lazım.
***
inandığını değil de, bekleneni yapmak konusunda üstümüze yok. özellikle tv'de iyice ayyuka çıkan bu davranış biçimi, sözkonusu dizide herkesin diline dolanıp duruyor kaç zamandır. kadını bir türlü sevdiğiyle seviştiremediler, seyirci tepkisi, türk kadınının namusu filan diye. yazarı, yapımcısı, oyuncusu, şusu, busu.. başka hayatlar yaşıyan insanlar yalan yazıp, yalan satıyorlar. ne hikâyenin ve kahramanın iç bütünlüğü, ne, hayatın nasıl akıp gittiği... sadece sabahları önlerine gelen rakamlarla büyülenmiş durumdalar. 'ne rol gelirse oynarım bu hayatta!'
***
eğer izin isterseniz, hiçbir zaman vermezler. nereye istiyorsanız oraya doğru gidin, bütün verilmemiş izinler geçersiz kalacak. yolda ne kadar fazla insan olursa, o kadar az karanlık...

sinerjiniz batsın!

2006-03-04T16:44:00.000+02:00

istanbul'un ve beyoğlu'nun türkiye'nin merkezi kabul edilmesinden, bütün televizyoncuların bu caddede 'halk' röportajı yapmasından, taşların değişiminin, ağaçların kaldırılmasının tek ve en önemli mesele gibi konuşulmasından oldum olası rahatsızım. beyoğlu derken bile arka sokakların, alt mahallelerin ihmal edilip sadece caddeye yoğunlaşılmasından da. tarlabaşı'nın büyük bölümü, kış başından beri doğalgaz bağlanmasını bekliyor meselâ, sokaklara hatlar döşendiği halde.

ama ne var ki burası benim mahallem aynı zamanda. ve birilerinin acemilik ötesi bir aymazlıkla parçaladığı caddede bütün kışı çukurların üzerinden atlayarak, dozerlerin altında ezilmemeye çalışarak geçirdikten sonra, adamın biri çıkıp, sanki kendisi patagonya'dan yeni gelmiş, caddeyi ve çin granitlerini yeni görmüş gibi, bütün suçu yüklenici firmaya atarak konuşunca delirmek kaçınılmaz oluyor. ona beğendirmek zorundaymışlar, burası dünyanın en önemli caddelerindenmiş, tamiratı kabul edemezmiş, herşey mükemmel olmalıymış, sokak isimleri yerlere metal olarak yazılacakmış, onların da yapılmasını emretmişmiş... birisi bana mukayyet olsun, ben de birilerini caddeye metal plakalar olarak çakmak istiyorum.

beyoğlu'nda iken herkesin pek bi beğendiği başkandan sözediyoruz. o dönem yakınında olanların şimdi, 'size ne oldu kadir bey?' diye yazılar döşendikleri, adının geçtiği her yerde dr. ve mimar ünvanlarını hiç unutmayan bu kişi, iktidarın nasıl, içine şeytan girmiş etkisi yarattığının da canlı örneği. aslında başkan olduğu ilk günlerde, sanki başka işi yokmuş gibi oturup köprü tasarlamasından işkillenmiştik: 'başkanım, hem de mimarım, ben tasarlayabilirim, güç bende...'

ama örnekler o kadar çoğaldı ki, artık tek tek konuşmak yerine, toptan bu anlayışın sonuçlarından nasıl kurtulacağımızı düşünmek gerekiyor kara kara. üçüncü köprü, galataport, haydarpaşa limanı, tüneller... hangi birini n'apıcaz! ve de buyrun son örneğe. avasköy su kemerlerinin dibine yapılan çekirdek aile sinerji merkezine...

yıllar önce mimar sinan'ı anma gününde, kışın ortasında mağlova su kemerine gitmiştik. çamura saplanan arabalardan çıkıp soğukta bir saat yürüyerek ulaştığımız bu iki katlı 'anıt', az önce, 'su kemeri işte, ne geldik ki buraya?' diyenleri bile büyülemişti. yüzlerce yıl şehre su taşıyan ve ayakta kalan bu güzellikler, ilk depremde çoğunun yıkılacağı besbelli bu yeni hayat merkezlerinin ve bîçare istanbul'un enkazına acıyarak ve üzüntüyle bakacaklar ne yazık ki!

------------------------------------------------------------------------------------
not: gökhan tan'ın atlas dergisinde çıkan avasköy yazısının tamamı, burkina fasa fiso'da.

...ailenin mülkiyeti

2006-02-28T16:46:00.000+02:00

'babam ve oğlum' sinema yazarlarının hemen hemen bütün ödüllerini aldı. sık rastlanmayan biçimde, gişe ile eleştirmen buluştu. bir filmin, sadece 'ağladım, ağlamadım' düzeyinde konuşulması pek hoş olmasa da, tamam işte, buluştu insanlarla! ben bu sonucun, eski film seyretme pratiğinin tekrarlanması ile ilgili olduğunu düşünüyorum biraz da. ailecek toplaşılıp sinemalara gidildi, hep beraber ağlanıp gülündü, tv'den değil de gidilen filmden bahsedildi sohbetlerde. önce koşa koşa vazgeçtik herşeyden, şimdi de ucundan gördüğümüz hatıralara salya sümük...

sinemayla sıradan bir seyirciden daha fazla ilgilensem de, hâlâ bu konudaki ilk kıstasım hoşuma gitmesi. ne demiş adam, 'sanattan anlamıyor olabilirim, ama neden zevk aldığımı adım gibi bilirim.' bazen 'sevdim' ile 'beğenmedim' arasında kalıveriyor insan. babam ve oğlum'la ilgili hissiyatım da tam bu. hümeyra ve küçük ege dışındaki oyunculukları abartılı bulsam da, başta rus filmleri olmak üzere, bu baba/oğul temasından fenalık gelse de, daha filmi seyrederken düşünceler kafama üşüşse de, başından sonuna kaptırıp seyrettim işte.

çağan ırmak'ı seviyorum, dertleri ve hikâyeleri olduğunu düşünüyorum. ki niceleri, oturup 'ne hakkında film yapsak, bu aralar en iyi ne satıyor' derken, onun filmlerini beklemeye ve merak etmeye devam ediyorum.

bu yaştaki adamın ne haddine 12 eylül hakkında dizi yapmak, film yapmak diyenlere verilecek cevap da belli bence: siz yapmadığınız için! başka bir coğrafyadan, tanımadığım birinden gelmişçesine izlemek istiyorum türk filmlerini, anlatılan dönemi biliyor olmanın, yönetmenin yaşamının ya da konuştuklarının önemi olmasın istiyorum.

ammaaaa... çok temel bir noktadan itirazım var. filmi eleştirmeyi bir kenara bırakıp sadece bu konunun konuşulmasının çok önemli olduğunu düşünerek ben aradan çekiliyorum. postexpress'in 57. sayısındaki 'devletin kökeni, ailenin mülkiyeti' başlıklı, serpil sancar imzalı yazıdan küçük bir bölüm:

"... bir solcunun yaşamını anlatabilmek için aile ve baba imgesi dışında kurulabilecek bir dil, bir anlatı biçimi, bir imgeler alanının yok oluşu, doğrusu çok yıldırıcı ve umutsuzluk verici bir hal. bu, sola yapılan bir haksızlık. sanat, solun dünyasına uygun bir dil aramak konusunda bu kadar kısır olmak zorunda mı?
sinema dünyasının bu körlüğünün arkasında 'solun kendine bakışındaki körlük' olduğu açık yüreklilikle kabullenilmeli. solun, çoğu yerde, tarihsel misyonunu 'devlet odaklı değişim projesi' olarak tanımladığı gerçeğiyle yüzleşilmeli. türkiye'de solu sol yapan toplum projesi, devleti, toplumsal özgürlüklerle ilgili değişim projesinin merkezine oturttu hep. aynı radikal tutumu aile kurumu ile ilgili olarak yaptığını söyleyemeyiz. aileyi bir iktidar ilişkileri örüntüsü olarak kavrayıp değişim ve özgürleşme projesinin bir bileşeni olarak tanımlamak, genel kabul gören ve altı kalın çizilmiş bir 'sol' ilke olmadı. açıkçası türkiye'de sol, 'ailenin değişimi'ni politik bir değişim projesinin kaçınılmaz ve önemli bir bileşeni olarak açıkça benimsemedi.. bu, türkiye'de solun önemli bir muhafazakârlık alanıydı. aile bir toplumsal kurum olarak solun iktidar eleştirisinde hiçbir zaman önemli bir yer tutmadı.
(...)
zaten, solun aileyi bir iktidar ilişkisi olarak algılama ve eleştirme zafiyeti, feminizmin 'soldan kaynaklanan' bir siyasal hareket olarak yaşam alanı bulmasının da kökeninde yatan gerçeklik. solun yarattığı eleştirel boşluk ancak feminizmin eleştirel sorgulamasıyla görünür hale gelebilmiş, ama bu da çoğu zaman, sadece feministler için geçerli bir eleştiri olmaktan kurtulamamış durumda."

şart değil!

2006-02-21T11:53:00.000+02:00

elindeki küçük torbayla yıllardır dünyayı dolaşan birinden sözetmişlerdi. özgürlük hissi uyandıran, aynı zamanda da korku verici olabilecek bir imge. bir yandan da, sırt çantasıyla aylar geçirirken, evde duran bütün o şeylere hiç ihtiyacı olmadan yaşayıp gittiğini farkedip şaşırıyor insan. kendini kendiyle besleyenler'deki fotoğrafı, aklımda kalan bir görüntüyü tekrarlamak üzere seçmiştim. hindistan'da insanların yardımlarıyla yaşayan saduların bütün eşyaları ince bir şilteden ve bir küçük torbadan ibarettir. diş fırçası, tarak, belki bir tas... bir sadunun uykudan uyanıp yatağını toparlamasını, torbasını ve şiltesini omuzuna asışını izlemek, eşya ile ilişki kurma dersi gibidir. aynı zamanda da, hareketin yavaşlamasının zamanı nasıl uzattığının isbatı..

eşyayı arkadaş olsun, bizi dünyaya perçinlesin diye ediniyoruz. sonra o perçinler, bizi boğan prangalara dönüşüyor. dünyaya bağlanmak için biriktirdiklerimiz gün gelip dibe çökmeyi kolaylaştıran ağırlıklar oluyor.

sevgi soysal'ın bir kitabında anlattığı hikâyeyi hatırlıyorum. evde herşeyin üstüne üstüne geldiği bir anda, yoldan geçen eskiciyi çağırır ve fazla eşyaları vermeye başlar. sonra herşey gözüne çok görünür, hemen hemen bütün eşyayı alıp götürmesini ister adamdan. adam şaşkın, yardım almak üzere gidince, dönüp almayacak, onu bu yükle başbaşa bırakacak diye endişelenir. neredeyse bütün eşya taşındıktan sonra huzur içinde koşmaya başlar. ayağına bir şey takılmadan, kapılar, arkalarındaki yığıntılardan kurtulmuş ona yol verirken koridorda bir uçtan bir uca kayar. bütün safralarından kurtulmuştur.

kapıların arkasında mutlaka birşeylerin yığılı olduğu, balkonların depo niyetine kullanılıp güneşi küstürdüğü evlerde büyüdük. ardına kadar açılabilen bir kapının nasıl ferahlık hissi yarattığını, ancak bundan sıkıntı duyanlar farkedebilir. bütün sembolik, ev/kişilik benzetmelerini bir kenara bırakıp sadece nasıl yaşıyorsan o olduğunu hatırlamak yeterli. çekmeceleri temizlemek, yatak altlarındaki kullanılmayan eşyaları atmak, balkonda sadece çiçek yetiştirmek gerek. mülkiyet duygusunun binbir suratlı bir canavar olduğunu unutmadan...

--------------------------------------------------------------------------------
not: tag bulutu, eski yazılarla bağ kurmak, benzer temaları biraraya getirmek açısından iyi fikir. hoşuma gitse de, yazılarımı kategorize edememek, içeriklerini isimlendirememek yüzünden kullanamıyorum. bu yüzden ben de kendi benzer yazılarıma göndermeler yapıyorum arada bir. bu da benim bulutum...

oturma odası

2006-02-18T12:25:00.000+02:00

kamuya açık bir yerde yazan herkes, yazdıklarının okunmasını ve paylaşılmasını istiyor demektir. çok satma üzerine yapılan tartışmalarda, "çok insan okursa yazdıklarımdan kuşku duyarım." diyenler de olmuştur, "okunmasını istemiyorsan niye yayınlıyorsun? diyen de. dünyanın en çok satılan kitaplarından gülün adı'nın aynı zamanda en az okunan -bitirilen- kitap olduğu söylenir. umberto eco'nun, satın alınma/okunma oranını yaklaştırmak için özel bir çaba sarfettiğini düşünüyorum sonraki işlerinde. kendisi de anlatır, 'gereksiz' okuru kaçırmak için nasıl yöntemler denediğini. hangi kitabın/yazının ne kadar okunduğunu, nereye ulaştığını, yazanın ne demek isteyip, kişinin ne anladığını, kimin iyi okur, kimin gereksiz kalabalık olduğunu ölçecek bir terazi yok elimizde. herkes kendi okuyucusuyla kurduğu ilişkiden bunun ipuçlarını toparlıyordur herhalde.

internet bu konuda daha fazlasına imkân sağlıyor. sayaçlar ve yorumlar sayesinde el yordamıyla bilgileniyoruz. istatistikî bilgilerin tek başına hiçbir şey olduğunu düşünen biri olarak, blog yazmaya başlarken bu sayaçlardan kullanmayı istemedim. aylar sonra, biraz meraktan, biraz da ortamın raconuna uyma düşüncesiyle gelenleri gözetlediğim bir sayaç edindim. kalma sürelerini, ilk sayfa dışında okuma yapıp yapmadıklarını, nerelerden geldiklerini görmek eğlenceli. sayfada kalma sürelerine bakınca, toplam sayının ne kadar aldatıcı olduğunu anlıyor insan. ama yine de, herkes bunun farkında olsa da, ziyaretçi sayısı blog âleminde ciddi önem taşıyor. bunu artırmak için yöntemler öneriliyor, gündemdeki konular, isimler özenle tekrarlanıyor. bu sayının, geçici bir 'birileri beni görüyor' duygusunun dışında kimseyi mutlu ettiğini sanmıyorum. herkes söylediklerinin hedefini bulmasını ister esas olarak.

sanırım çoğumuz, arama motorlarından gelenlerin çok küçük bir yüzdesinin gerçek, kalıcı, iyi okur (ziyaretçi değil!) olduğunun farkındayız. alâkasız kelimelerle rastlantıyla sitelere düşenleri bırak, ilgili konularda arama yapanlar bile beş saniyede çekip gidiyorlar. ama her ne hikmetse site istatistikleri google aramalarının rakamları ile tutuluyor. elimizde başka bir veri yok demek, bu ne işe yaradığı belli olmayan sayıları kullanmanın bahanesi değil. doğrusu benim, 'yıldız tilbe kime göt verdi' diye arama yapanların siteme uğrayarak yükselttikleri kategorilerle işim olmaz...

çeşitli yollardan buraya gelip durmaya, bakmaya, okumaya değer bulan herkese selâmlar.

-------------------------------------------------------------------------------------
not: ziyaretçi kelimesi ticari siteler için uygun olabilir, ama bizim blogumuza gelenlere sunduğumuz kahve, kelimelerden, görüntülerden, kimi zaman da seslerden ibaret... misafir olmalarını tercih ederim.

not: bu yazının bir nedeni, yukarda sözünü ettiğim, 'işim olmaz' dediğim arayıcılarsa, diğeri ise, son günlerde arama motorlarından gelip misafir olanlar.

-------------------------------------------------------------------------------------
edit: bu yazıyı sayfaya aktardıktan hemen sonra, blog yazmaya başladığım ilk günlerden beri izlediğim zamana dair söylentiler'e uğradım. cumartesi yazıları'na ilişkin güzel sözler etmiş. teşekkür etmek istedim ama yorumları kapalı, mail adresi yok... böyle sözlere hem seviniyorum, hem de mahçup oluyorum doğal olarak. ilgili bir yazı olmasına sığınıp buraya bir selâm daha sığdırayım dedim.

bizi tutan çiviler

2006-02-16T17:29:00.000+02:00

kadınların güneşle, ayla olan göbek bağları daha sıkı düğümlü sanırım. eserekli ruh hallerimizi biraz da bu güzelim gök cisimlerinin gitgellerine, hareketlerine, bir görünüp bir kaybolmalarına borçluyuz. 'kış uykusu'nda da dediğim gibi araziye uyarak yaşamamanın sonucu olan sıkıntılarımızı ayın yükselmesine, güneşin kaybolmasına bağlarken nasıl olup da onlardan bu kadar uzaklaştığımızı düşünsek daha iyi olmaz mı?
bir arkadaşım, ayın hareketlerini izlemeyi, onunla hasbıhâl edip, dolunaya birden yakalanmamayı önermişti, bundan sıkıntı duyanlara. dün bir tv dizisinde (hırsız-polis) geçen dağcı tavsiyesini nedense bu aya bakma ritüeline benzettim: "bazen havada asılı kalırsın, seni tutan yalnızca bir çividir. bu durumda, bütün dikkatini o çiviye yoğunlaştır ve çıkmaya devam et."
***
fazla çaktırmamaya, kuyruğu dik tutmaya çalışsam da şu son bir kaç ayı kolay geçirmedim. bugün güneş gözümü gönlümü açınca biraz yürüdüm, deniz kenarına indim. derde deva iyot kokusu, üşütmeyen bir serinlik, arada hep beraber hızla üstümden geçen kuşlarla, gereksiz tortuları silkelemeye çalıştım. tiner koklayan bir delikanlıyla birlikte, iki köpekle, onlara simit ziyafeti çeken sahiplerini seyrettik. yemeklerini, ille de oturarak yemeleri için zorlayan, yemekten sonra da ağızlarını silen adam, çocuklarının herşeyi onların istediği gibi yapmasını eğitim sanan anne babaları hatırlattı. köpekler çok güzellerdi, mutluluk içinde yuvarlanıp durdular çimlerde, arada tinerci çocuğun üstüne çıkmaya çalıştılar, besbelli kokudan. ayrıca küçüğü, adamın, her seferinde poposuna vurarak oturtmasına rağmen ayakta yemekte ısrar etti ve kazandı! büyük olanın bu mücadeleden bıktığını, -eğitildiğini!- anlamış olduk böylece. yaşasın bütün yavru mahlûkat!
***
fındıklı parkı'ndan taksim'e çıkarken, daha yokuşa gelmeden sağda, köşede bir pastane vardır. çook uzun zamandır oradadır. ahşap vitrini, iki kardeşin isimleri yazan eski tabelası, vitrinindeki çikolata kutuları neredeyse ilk günden beri değişmemiş gibidir, en azından benim bildiğim yıllar boyunca hiç değişmedi bu dekor. gözümüzün önünde yaş alan iki kardeş beyaz önlükleri ve şapkalarıyla dururlar tezgâhın arkasında. biri suskun, diğeri esprili ve konuşkan bu adamlar, -kuru pastalarını pek denemedim ama-, gerçek bir supangle yapıp satarlar küçük kaplar içinde. ucuzdur ve her zaman aynı lezzettedir.

bugün yolumu oraya düşürdüysem, sadece supanglenin hatırına değildi. temel problemin güvensizlik olduğu, hiç bir şeyi bıraktığımız yerde bulamadığımız, değişim adı altında kıymet bilmezliğin yüceltildiği ve bütün tatların hormonlandığı bu hayatta neşe pastanesi'nin aynı kalmaktaki ısrarının iyi geleceğini biliyordum.
güneşin batışına, ayın hallerine, 'aman canım, sürekli oluyor işte' diyip sadece romantik bir meseleymiş gibi burun kıvıranlar da, hergün ısrarla doğan güneşin ışıklarıyla ısınıyorlar.

------------------------------------------------------------------------------------
fotoğraf: hindistan'da bir güneşbatışı töreni

kış uykusu

2006-02-11T01:38:00.000+02:00

kış depresyonu dedikleri şey aslında, mevsimlere göre yaşamayı terkeden insana doğasının bir hediyesi. doğa, doğallık filan deyince, 'neresi doğal bunun, şu yaşadığımız hayata bir baksana' diyorlar. ben de onlara diyorum ki, bütün bunları, yani şehirleri, iş hayatını filan, herşeyin üzerinde tuttuğu beyniyle yapan bu garip mahlûk, bedeninin ve ruhunun kafasına göre takılması ile bu sonuçları yaşıyor işte. sonra ayıkla pirincin taşını. etrafta herkes ağlıyor, herkes bezgin, hayat yorgunu. hepimizin akılcı nedenleri var, yaşadığımızı çok özel sanıyor, daha öncekilere ya da başkalarınınkine hiç benzemediğini düşünüyoruz. sevgilisinden ayrılınca aç çocukları hatırlayanlar gibi, güneş gidince dünyamız kararıyor.

'huzursuz ruhlar' olarak bahara da ayrı kulplar buluruz, doğrudur. ama yine de biliyoruz ki, bir kaç ay sonra güneş herşeyi parıltısıyla yokedince birden hiçbirşey olmamış gibi olacak. 'şükür bu kışı da atlattık.'

kış uykusuna yatanların, her yıl üşenmeden onca yolu katedip sıcak yerlere gidenlerin bir bildiği var elbette.
***
bu sayfaları 'ufak ufak' takip eden bir sevgili arkadaşım, "ben yazamıyorum, bari tabağı boş göndermeyeyim, senin yazılara karşılık al sana bir iki fotoğraf" demiş. ne iyi etmiş. amatör deneme filan diyor, ben de ona, aman elleme amatör kalsınlar diyorum. ayrıca, sanki kışı sevmezmişim gibi anlaşılabilecek satırlara, gümüş rengi bir havanın ve kara bulutların nasıl insanın içini serinletebileceğini hatırlatarak çok güzel eşlik ettiğini düşünüyorum.
------------------------------------------------------------------------------------
fotoğraf: döne yalçın/kuruçeşme

'dev bir kaya'

2006-02-10T12:52:00.000+02:00

"yazmak bazen dev gibi bir kayayı yerinden oynatmaya çalışmaya benzer, bazen bir gümüş balığını suyun içinde kovalamaya. yazı bir çekiçtir ve ruj da olabilir aynı zamanda. ölülerin tekrar dirilebildiği ve tekrar ölebildiği ve hamamböceklerinin bile bir orhan gencebay şarkısı eşliğinde delice dans edip sevişebildiği tek yerdir yazı, çünkü yasaklanmıştır artık bütün tavukların ya da hamamböceklerinin dans etmesi ya da sevişmesi. bu bir sanrı ya da değil, ne fark eder? birilerinin kulaklarına kendi sesleriyle korku ya da şehvet fısıldayabildiğin yerdir yazı. güvercinlerle konuşabildiğin, karınca ordularıyla ingiltere'yi işgal edebildiğin yerdir. garip bir özgürlük alanı. korku ile girdiğinde beceriksizlik urganının ayaklarına dolandığı ve seni her cümlenin sonunda yere devirdiği ve en fazla beş kez tekrar ayağa kalkıp yazmaya devam edebildiğin, karanlık bir mağara ya da mavi hatta kırmızı bir okyanustur yazı. sen nasıl istersen öyle giyinir bütün tilkiler ve böğürtlenler senin istediğin dili konuşurlar ve senin dilediğin renktedir bütün fareler. bir tür stajyer tanrılık, ne istersen var: baş ağrısı, bel ağrısı, kıç ağrısı, yalnızlık boku, sanrılar, rüyalar, piyano çalarken sevişebilen ve aynı zamanda güzel yemek yapabilen kadınlar ve hepsi altından çift penisli adamlar, istediğin her şeyi yaratabilirsin eğer cesaretin varsa ve her ebeveyn gibi tüm yarattıklarının sorumluluğu senin üzerindedir. kendi yarattığın devle dövüşmek zorundasın, yazdıklarını bir çakmakla yok edebileceğini sanıyorsan yanılıyorsun. ateşte kaybolabilen hiçbir sözcük gerçek değildir, çünkü yanmayı ve buna rağmen hayatta kalmayı bilmiyorsa, bellidir, hiç geçmemiştir cehennemin deliğinden. napolyon'u dikiş ipliği ile boğabilirsin ama maharet ipliği kopartmamaktadır. elinden kurtulduğu an verecektir senin ölüm emrini, biraz nişasta ve bolca yoğurttan yarattığın napolyon.

güvercinlerin mezarı olmaz, genelde bina aralarında çürür kanatları, sözcükler de onlar gibi havadayken ölürler ve nereye düşerlerse orasıdır mezarları. sözcükler ve cümleler yenilebilen ve kusulabilen şeylerdir. öfkeni yaldızlı bir kılıca ya da bir kıça dönüştürebilirsin.

yak, yık, boz, parçala, yeniden yarat dünyayı! bütün yüzleri yeniden çiz, çocuklarınki hariç. bütün öksüzlere çiçek adı ver. kapı kapı dolaştır ve bütün çirkin kadınlarla seviştir prensi, herkesi sevindir. mezarlıkları kaz, hiç şarap içmemiş olanları dirilt yeniden, ya da hiç sevişmemiş, ya da denizi hiç görmemiş, bisiklete hiç binmemiş olanları dirilt yeniden. binlerce roman, milyonlarca şiir, trilyonlarca öykü hepsi zihninin bir yerlerinde kağıt oynayıp vakit öldürüyorlar, saçlarından tut ve eğlencemize kat onları. sıkıldığında tut bir kaplumbağayı güneşe işesin ve söndürsün. karanlıkta bırak ademi ve alemi bırak dövüşsünler ve dövüşü bir aşka çevirebilsinler. mezarlığı yık ve bir lunapark kur yerine, sirkte işe al bütün zebanileri bırak boyasınlar yüzlerini, bütün ölü askerler yavru bir kedinin çişiyle yıkansın ve arınsın cinayetlerinden ve şehadetlerinden. kalem sende, kağıt senin, korkma yaz. korkma yaz. korkma yaz. yarat yeniden her şeyi. kendi dilinde sigara söndürmekten çok mu farklıdır yazmak? çırılçıplak şehrin ortasında koşmaktan daha mı az ayıptır? sittiret yaz. önemli değil, olsun sen yaz. okumuyorlar, okumayacaklar ve anlamayacaklar biliyorum ama sen yaz. ataların dediği gibi sen...
sittiret yaz."

kenan aybastı/istanbul
hayvan dergisinin ocak 2006 sayısından alınmıştır

-------------------------------------------------------------------------------------
not: boşverin ana akımların gazetelerinde, dergilerinde yazanları, söyleyecekleri bir sözleri olmadan sürekli aynı lafları geveleyerek konuşanları... ne varsa bloglarda, fanzinlerde, alternatif dergilerin okur köşelerinde saklı!

ebru gibi şarkılar

2006-02-02T02:16:00.000+02:00

pavarotti haberlerini duymuşsunuzdur. malzemeler değişiyor konu hep aynı. ille de bir başlık gerekirse, 'ilerlemenin mutlaklaştırıldığı ve ille de batılılaşma sanıldığı üçüncü dünya ülkelerinde, batılılaşma ile milliyetçilik ikileminde, keskinleşme, köşelerini sivriltme çalışmaları...' filan denebilir belki. ama başlık atmam gerekmiyor allahtan! yine hafızaya başvurmak ve biraz gezinmek yeter. dallanıp budaklanmaları bir tarafa bırakıp yalnızca bu klasik batı müziği/halk müziği meselesine, birilerine göre kavgasına bakalım biraz.

operaya gitmiş bir erzurumlunun "erzurum erzurum olalı böyle zulüm görmedi!" dediğini duymuşsunuzdur. şehir değişir, fıkra hep aynı kalır, her anlatan, anlayarak gülümser. çünkü memleketimin insanı opera dinleyerek büyümemiştir, buna zulüm demesinde anlaşılmayacak bir şey yoktur. tıpkı, ben bir türkü söylerken kendisini gülerek odadan dışarı atan alman arkadaşıma acılı bir türkünün komik gelmesinde anlaşılmayacak bir şey olmadığı gibi!

şunu hepimiz bal gibi biliyoruz ki, 'klasik müzikten başka şey dinlemem' cümlesi pek bir yaygındır artık elitistler mi desek, bilemedim, bir kısım şehirli vatandaş arasında. ki memleketimde dedesi köylü olmayanların sayısı kaçtır merak eder dururum.

cumhuriyetin ilk yıllarında osmanlı geleneği diye klasik türk müziğinin yasaklanmasının bu işlerle bir alâkası yok mu sizce? ya da, bir operacı olarak türkü söylüyor diye ruhi su'nun karşılaştığı direnci unuttuk mu? koskoca operacı ve basit türküler! pek sevdiğim suna kan'ın ve eşi faruk güvenç'in ankara'da -sanırım- opera binasında verilecek ıtrî konserinin afişlerini yırtıp, 'bu adamlar buraya giremez' dediklerini duyunca, yıllar sonra bile olsa benim kanım donmuştu, -anlatanların yalancısıyım. sizin kanınıza da dokunmuyor mu bu kadar fanatizm? dayanamayıp bir de bugünden örnek vericem. tan sağtürk, yıllardır güneydoğuya bale hizmeti 'götürmeye' çalışıyor ve bunu öyle bir misyoner tavırla, hayat memât meselesi gibi sunuyor ki, sormamak elde değil. batıda bile klasik bale arkaik sanat muamelesi görürken, neden diyarbakırlı çocuklar bale yapmak zorundalar allahaşkına?

ilk aşklarının fonunda orhan gencebay şarkıları çalan, trt'nin radyo programlarından yes, pink floyd, led zeppelin filan kaydeden, istanbul'a gelince hasbelkader bedava bilet bulunduğu için senfoni orkestrasının haftasonu konserlerine, festivallere gidip klasik batı müziğinin müptelâsı olan ben, ıtrî'nin saz semaisinden de aynı lezzeti alıp, nasıl olup da bütün bunları birarada duyamıyorlar diye hayret edip durdum yıllarca. herbirini başka başka insanlarla paylaşıp, birilerine göre parçalandım, dağıldım, aslında genişledim. inanmayacaksınız ama, çok azdık. bunun da adı bütünlük filandı sanırım. bakmayın şimdi barlarda finaller 'batsın bu dünya' diye yapılıyor, herkes roman dansı öğrendi, pop müzikçinin türkü de, şarkı da okuyanı makbûl. müziğin türkçe olanının ayıp sayılmadan, aşağılanmadan dinlenebilmesi şunun şurasında kaç yıl? barlarda ne zamandır türkçe parçalar çalıyor? diğer toplumsal etkileri bir kenara bırakıp yalnızca müzikten bahsedersek, biraz dünya halk müziklerinin itibarlarını almalarında yolaçıcı olan peter gabriel'e, biraz da 90 sonrasının parlak müzisyenlerine borçluyuz bunu. 20'li yaşlarına kadar hiç türkçe müzik dinlemezken bunda bir saçmalık olduğunu farkedip dönüp toprağını dinleyen replikas'a, duman'a, baba zula'ya ve diğerlerine...

pavarotti aryalarıyla protesto gösterisi yapanların, elllerinde imkân olduğu anda, -söylemekte beis yok, iktidarda olduklarında, türkü kasetlerini pencereden dışarı atmayacaklarından, arabeski aşağılamayacaklarından emin oluyorsanız ne âlâ. baskının, otoritenin, kendi tercihlerini dayatmanın binbir halini yaşadı bu topraklar. ille de taraf olmak gerekmiyor bu anlamsız iktidar savaşlarında. bertaraf olmamak için, bütün seslerin bir arada çınlayabildiği bir şarkı söylesek diyorum.

-------------------------------------------------------------------------------------
not: bir sevgili yazarımız, mozaik benzetmesini sevmediğini, ebru'nun birarada yaşamayı daha iyi sembolize ettiğini söylüyor. birbirinin içinde eriyen renkler, tek başlarına ve birlikte olabilen şekiller...

not: dünya müziği meselesi de az tartışmalı değil hani. bir de her yaptıklarını füzyon diye yutturmaya çalışanlar var. ama konu o değil. elbet bir vesile olur, başka zaman konuşuruz.

vegetable woman

2006-01-27T14:04:00.000+02:00

zerzevat adam

sarı ayakkabılar içinde hüzünlüyüm
sokaklarda dolaşsam da plastik ayaklarımla
mavi kadife pantolonumla kendimi iyi hissederim
ve pis bir kokusu var mavi kadifenin
paisley gömleğimle bir serseri gibi görünürüm
ve turkuaz yeleğim yok olmuş neredeyse
ama of, saç traşım öyle berbat ki
zerzevat adam, nasılsın sen?

kıyafet değiştirdim sevgilim ve buluyorum
üstüm başım için son moda bir şeyler
ve pantolon ve çoraplarım hepsi bir kutuda
naylon çoraplarımdan daha uzun da değiller
saat, siyah saat
siyah kadranlı saatim
ve büyük bir düğme, küçük bir delik
tüm sahip olduğum budur işte
üstüme giydiğim, senin gördüğün
ben olmalıyım bu, ben neysem o işte
zerzevat adam.

her tarafta kendim için bir yer bakınıp durdum
ama yok öyle bir yer, yok öyle bir yer
zerzevat adam, zerzevat adam
öyle cins biri ki o, gör onu görebilirsen
zerzevat adam.

syd barrett

türkçesi: hilmi tezgör
roll dergisinin 100. sayısından alınmıştır.

kendine göndermeler

2006-01-25T14:55:00.000+02:00

ağustos ortasında bu sayfalarda yer alan kar yazısı, geçen sene bu zamanlar yazılmıştı. o zaman yazmasaydım, şimdi yazardım. ama başka şeyler de yazardım herhalde. her sene yolları kapanan ve hastaları, gebe kadınları yollarda telef olanların tv'de günlerdir bir kıyamet haberiymişçesine verilen kar haberlerini izlerken nasıl küfrettiklerini meselâ: hay sizin de... istanbulunuzun da...
***
aslında bir kehanet değildi yıldız! yazısındaki, görünen köyün kılavuza ihtiyacı yoktu. yine de, bir ay bile geçmeden oluverince bi buruluyor insan. bir yandan da, 'kol kırılır yen içinde kalır' mantığıyla davranan tv dünyasının dümenlerinin açığa vurulmasından, reyting çarkından rahatsızlık duyanların iki çift laf etmelerinden memnun olunuyor. yeterli koltuk konulmadığı için programını bırakan yıldız, 'bizim örfümüzde konuklarını iyi ağırlamak vardır.' diyor. oturmasınlar, göbek atsınlar, reyting getirsinler diye oturacak yer vermeyenlerin, (maalesef öbür adamın meşhur ettiği bir lafla) yatacak yerleri yok..
***
teoman'ın albümünde 'iki çocuk' diye bir şarkıya konu olan erdal eren'in başka fotoğrafı yok sanal ortamda. kapı aralığında, kabanının içinde öylece duran o çocuğa bir kez daha bakalım. 'asmayalım da besleyelim mi?' lafının bu çocuk için söylendiğini de hatırlayarak.
***
2005 yılında bloglarda en çok aranan kelime 'gamze' oldu. ne demişler, ilk taşı günahsız olan atacak. 'düşmüş bir kere internete, bir de ben baksam n'olur ki?' diyenlere, 'hiçbir insanevlâdına bu kadar eziyet yapılamaz!' diyen kızın titreyen elleri bir şey söylemediyse bir de munch'un tablosuna bakmayı önerebiliriz.
***
vapurlarda martılara simit atmada ciddi bir artış var. sebebi ise şu: simitçiler, 'martılara simit' diye satış yapıyorlar. ne güzel, martıları doyuranlar çoğaldı diye sevinmekle, bunu da satış için kullandılar ya, pes! demek arasında gidip geliyor insan. herşeyin çok çabuk unutulmasının, birilerinin hep zeytinyağı misali üstte kalmasının belki küçük ama mide bulandırıcı bir örneği olarak önemli; hafıza da, âdil olabilmek için gerekli. yakın geçmişe bir bakalım. şuraya ve şuraya...
***
bir genç kadın, bloğunda, 'hâlâ topuklarımın çıkardığı sesten rahatsız oluyorum, henüz gerçek bir kadın olamadım.' diye yazmış. sevimli bir itiraf. ama yorumlar aynı sevimlilikte değil. 'sesten rahatsız olanlar düşünsün!'.
demişim ya, sorun sadece ses değil, topuk da zavallı bir araç. dişlerini sıkan bir arkadaşıma dişçisi 'bağır çağır. onların hiç böyle problemleri yok.' demiş. hep beraber bağıralım, rahatsız olanlar düşünsün!

modernimben evliyimallahaşükür

2006-01-21T02:07:00.000+02:00

kadınların evlendikten sonra kendi soyadlarını da kullanabilmeleri söz konusu olduğunda bir kadın kazanımı olarak epeyce heyecanla karşılanmıştı hatırladığım kadarıyla. hoş o zaman da, 'niye sadece kendi soyadımı kullanamıyorum canım!', ya da 'ya babanın, ya kocanın soyadı, yeni bir soyadı seçemez miyim yani?' diyen aklıevveller çıkmıştı elbet. ama genel eğilim bunun bir kazanım olduğu yönündeydi; isteyen yıllardır birlikte varolduğu soyadını da sürdürebilecekti işte, fena mıydı? böyle konuların hiç nüfuz edemediği hayatlar çoğunlukta memlekette, bunun konuşulmadığı, konuşmaya cesaret bile edilemeyen ilişkilerle dolu çevremiz. gerisinde midir, ilerisinde mi bilemem, ama yasalar kimi zaman hayatın çok dışında bir yerlerde duruyor. yıllar önce bir sohbette genç bir kız, 'canım tabii ki kocamın soyadını alıcam, yoksa niye evleniyorum ki!' demişti, hayretle ve gayet net biçimde. ona kendi soyadını da kullan demek, tıpkı birilerine kocanınkini dayatmak kadar anlamsız.

önceleri pek radikal bir seçimmiş gibi duran bu kullanım, şehirlerde hızla yaygınlaştı. ve... ne oldu görüyor musunuz? ya da şöyle demeli, siz de benim gördüğümü görüyor musunuz?

iki soyadı, yüzükten daha baskın bir evlilik işareti oldu bana kalırsa. çalışan kadınların, kullandıkları her türlü matbuatta, tabelalarda, kartvizitlerde, yazışmalarda bitmez tükenmez iki soyadını birden kullanmaktaki ısrarları göz yaşartıcı. kendilerini tanıtırken de ihmal etmiyorlar üşenmeyip. yazının başlığındaki ses hep bir altmetin olarak bağırıyor. 'hiçbirşeyden geri kalmam, statükoyu da sürdürürüm'. çoğu zaman olduğu gibi, biçim amacın önüne geçti ve kastedilenden çok başka bir şeye hizmet etmeye başladı.

ama bütün bunların görünür ve tartışılır olabileceği ortamlardan yoksunuz. feminizmin söyledikleri de diğer politik söylemler gibi kum fırtınalarının altında kaldı. kadın meselesi mutlaka ve hatta sadece kadın-erkek parantezinde konuşuluyor. pardon konuşulmuyor, geyiği yapılıyor. dayak bile bir geyik ve daha beteri bir magazin konusu olup çıktı. formüller yerli yerinde: çalışan kadın özgür, dayak yemeyen neredeyse erkeğine teşekkür edecek. en babayiğit geçinenler, bitmez tükenmez bir bulaşık-çamaşır yıkama tartışmasının içinde yuvarlanıp gidiyorlar. herkes modern hayatın yüzeysel tanımlarında buluştu. sen sağ, ben selamet...

sen de gelmiş, 'kadının asıl cebelleşmesi gereken evlilik kurumudur, görünür ve saygıdeğer olmak için ille de içinde olması dayatılan bu sistemin aslında mahkûmu iken, bekçisi ve savunucusu olmayı sürdürmesi trajiktir!' diyorsun!

-------------------------------------------------------------------------------------
not: bu arada birçok kadının yalnızca isimleriyle varolmayı seçtiklerini, 80'li yıllarda türk feministlerinin çoğunun soyadı kullanmadıklarını da ekleyelim.

yanlış hayvan: insan

2006-01-14T19:24:00.000+02:00

"koltuklarımızda uyuklayan evcil hayvanla, gözümüzden uzak olmasını istediğimiz için kesimini gizli kapılar ardında yapıp, üstelik mikroptan arıttığımız, nesneleştirdiğimiz hayvan arasında anlaşılmaz bir kopukluk var. mezbahalarda ve hayvan yetiştirmede ortaya çıkan teknik yenilikler bizi öyle sanal bir dünyaya yerleştirdi ki, ölümlülerin çoğu, hayvanı artık etten kandan yapılmış canlı bir varlık olarak düşünemiyor. eskiden bir hayvan kesilirken çocuklar önce çığlıklarını işitiyorlar, ardından hayvanın çırpınmasını görüyorlardı, artık yediklerini bir canlı varlıkla birleştiremiyorlar. sanayileştirilmiş çiftliklerde yetiştirilen hayvanların çektiği acılara gittikçe duyarsızlaşma eğilimine, bu bilinçdışı acımasızlığa karşın, bir yandan da gün geçtikçe hayvanı insanın kurbanı saymaya başlıyoruz, eskiden böyle bir şey hiç görülmemişti."
(...)
"insanları iyileştirmek için ortaya konan buluşların hayvanlara uygulanmasını din adamları uzun süre yasakladılar. ünlü hekim hipokrat da insanlara özgü kutsal hekimlik sanatından hayvanların yararlanmasına yanaşmıyordu. ancak 18. yüzyılda, 'üstün' varlıklar için toplanmış bilginin 'aşağı düzeydeki' varlıklara uygulanmasının göze alındığı dönemde veteriner okulları açılmıştır. bunlar, hatırı sayılır sayıda atın ölümüne yol açan, insan sağlığını da tehlikeye düşüren salgın hastalıklarla başedebilmek amacıyla açıldılar."
(...)
"kimileri, ne teni, ne tini bize benzeyen hayvanlarla aramızda koskoca bir uçurum bulunduğunu düşünür. dolayısıyla, sözü ve silahları elinde bulunduran, insan adaletinin önüne dikilme tehlikesine düşmeden, bunlardan yoksun varlığı sömürme ve gebertme hakkına sahiptir. bir topluluğu ortadan kaldırmak istiyorsanız, süreç çok yalındır: toplumsal alanda, özellikle kimi mesleklerle uğraşmasını yasaklayarak, onu kolay zarar görecek hale getirirsiniz, sonra aranandan daha az kavrayışlı olduğunu gösterirsiniz, en sonunda da hani şu zararlı denen -insanda tiksinti uyandıran- hayvanlarla, sıçanla, yılanla ya da tilkiyle arasında benzerlik kurarsınız, o zaman bu insanları ortadan kaldırmak 'ahlaka uygun' olur. kısacası, öteden beri hayvanlara duyduğumuz sevgi ya da nefret öbür insanları dışlamamıza yaradı."

"aynı biçimde, hayvanlarla ilgili bulguları ortaya çıkardıkça, insanın yazgısı da daha kalın çizgilerle belirlenmiş oluyor. hayvanların da bir tarihi var, ama bu tarihi kendi duygularımızla, kafamızdaki tasarımlarla yazıyoruz. hayvanların tarihi, çağa ve yere göre değişen bakışımızın tarihi kısaca. gerçekse başka yerde. hayvanların zihinsel dünyalarında..."

hayvanların en güzel tarihi
t. iş bankası kültür yayınları

------------------------------------------------------------------------------------
not: epeydir düşünüp, biraz bişeyler yazıp bıraktığım konu, hem kuş gribi, hem de kurban bayramı nedeniyle kaçınılmaz oldu. biraz göz gezdireyim derken, 'adamlar söylemişler işte' deyip hepsini bir kenara attım. 'yok insan düşünen hayvandır, konuşan hayvandır' diye sürekli farklılaştırmaya çalışanlara şahane bir tanımı da hatırlatmadan geçemiycem: 'insan, hayvan olmadığını sanan tek hayvandır.'
not: bu vesileyle alttaki yazıya ek bir mağara resmi kullanmaktan da mutluluk duyduğumu söylemeliyim... :)

otoportre

2006-01-10T14:20:00.000+02:00

doğrusu, kocaman bir picasso afişinin haydarpaşa garının pencerelerini de kapatacak biçimde asıldığını gördüğümde içim bir cız etmişti. nedense, o pencerelerin arkasında çalışanların ve güzelim gar binasının küçümsendiğini düşünmüştüm. gar ve çevresiyle ilgili projeleri ve daha önce binanın hiç böyle giydirilmediğini de hatırlayarak. duyuru ve haber bombardımanı sürüyor, millet akın akın picasso'ları görmeye gidiyor. yine büyük laflar: 'türk insanının resim açlığı', 'orijinali görmenin önemi', 'kültür varlıklarına ulaşmakta fırsat eşitliği', 'picasso sendromu'.
şeytan da beni ordan burdan dürtüyor.
***
sendrom, adı üstünde pek sağlıklı bir şey değil. maksat 'orada' olmak, 'o' sergiyi izlemek. bakınız; kitap fuarları, film festivalleri. bakınız; istanbul modern'in kafeteryası.
***
müzelerin hayatı reddeden, fosilleri yücelten bir çağrışımı var. floransa'nın en büyük müzelerinden birinde geçirdiğim iki saatin sonunda, turist kalabalıklarının yanından koşarak kaçıp kendimi sokağa, sokak çalgıcılarının yanına atmıştım. yıllarca kitaplarda küçücük gördüğüm resimlerin bir salon büyüklüğünde olmasından etkilenmiştim elbette. ama, cenazelerin önünden geçen kortejleri hatırlatan kalabalığın içinde önce kendinle, sonra duvardakilerle yabancılaşmak kaçınılmaz.
***
odamda asılı olan, kötü kağıda, berbat renklerle basılmış bir posterine yıllarca baktıktan sonra, resim heykel müzesi'nde aslını görüp vurulduğum bu resimle anlamıştım 'orijinal'in ne demek olduğunu. şarabın kırmızısı ile avni lifij'in kendine mi, bize mi baktığı belli olmayan kısık gözlerini görmek için müzeyi bir ziyaret etmek gerek. ama garantisi yok! binlercesi depolarda üstüste duran resimlerin arasında mı, yoksa duvarlarda mı, artık şansınıza!(*)
ısı ayarı hergün picasso vakfı'na bildirilen picasso sergisindeki gibi üşüyüp üşümeyeceğinizi de bilemem. ödenekler bu yıl nasıl bir ısınma öngördüyse artık!
***
resimler sandıktan çıkarılırken holdingin başındaki hanımefendi gözyaşlarına boğuldu, gördük. ben de ağlamak istiyorum sayın seyirciler!
***
picasso'nun arkasından rodin sergisi geliyormuş. elbette röprodüksiyonlar. paris'teki rodin müzesi'nde bile aslına uygun kopyaları yer aldığına ve herkes de onları rodin yontmuşçasına izlediğine göre, bu normal. demek ki neymiş, bazen orijinal niyetine kopyalar sergilenebiliyormuş. gerçek dediğin nedir ki!
***
bana gelince. picasso'yu sevmem. sanatın kutsallaştırılmasından da hoşlanmam. kenya sokaklarında bir saatte oyuluveren ahşap heykelciklere rodin'inkiler kadar hayranlık duyarım. en şahane resimlerinse mağara duvarlarına çizilenler olduğunu düşünürüm. bir onların, bir de onlara en fazla yaklaşanların resimlerinin. yani çocukların ve şizofrenlerin.
***
..........
..........

-------------------------------------------------------------------------------------
(*) resim heykel müzesi'nde yaklaşık 8000 parça var, bunların 150 tanesi sergileniyor.

not: ben bunları düşünürken karman çorman, tv'de 'woody geldi, klarnet hatırlandı' başlıklı haberde hüsnü şenlendirici, o dopdolu salonu kıskandığını söylüyordu. onlar orada olmak için gittiler, klarnet dinlemeye değil, hüsnü kardeş. takma kafanı, sen çalmana devam et!

frenk lokması ile elmasiye

2006-01-06T13:01:00.001+02:00

Alafranga ve alaturka nefis yemekler
İyi bir ev kadının refiki gayri mufarıkıdır

Muharriresi: RABIA

Her hakkı mahfuzdur
Mühürsüz nüshalar sahtedir
İstanbul: Milliyet matbaası, 1929

Başlarken
Her asri kadının bilmesi lâzım olan alaturka ve alaffranga yemek ve tatlılardan bahseden bu kitabı vatanıma bir hizmette bulunmak için ve vatandaşlarımın da daha büyük bir heves ile yeni harfleri çabuk öğrenmeleri için yazdım. her kesin anlayabileceği tarzda yazılmış alaturka ve alafranga yemeklerine ait bulunmak üzre kitapta her gün için ayrı ayrı birer tabahat* dersi vardır. Büyük ve küçük hanımfendiler, zevcinizi ve yahut pederinizi memnun etmek isterseniz bu fırsattan istifade ediniz; çünkü tam manasile bir taşile iki kuş vurmuş olacaksınız, yani iki ders bir arada yapmış olacaksınız. Hem harflere alışmış, hem de fevkalade yemek pişirmeğı öğrenmış olacaksınız.

Rabia
İstanbul 7-1-1929

-----------------------------------------------------------------------------------
belgnest (frenk lokması)
bir komposto kaşığı şeker - bir bardak su - bir ceviz kadar tereyağı - 2 yumurta - 20 dirhem un. su ile şeker ve yağ kaynar iken bir az su ile karıştırılmış un içine döküp koyulaşıncaya kadar hep karıştırarak pişirmeli; bir az soğuduktan sonra içine bir kahve kaşığı baking pauder (maya tozu, büyük bakkallarda satılır) serpmeli ve yumurtaları dahi kırıp iyice karıştırırsınız. bundan birer kahve kaşığı kızgın yağın içinde kızartıp tabağa dizdikten sonra üstüne vanilyalı şeker ekmeli; bu hamuru yoğurur iken içine şeker konmadığı taktirde kızarttıktan sonra şurup içine batırılır.

Elmasiye
15 yaprak celatina (bakkallarda bulunur) - 150 dirhem şeker -3 bardak su ile bir az da döğülmüş yumurtanın yalnız akı, hepsini kaynattıktan sonra bir tülbentden geçirmeli; bunun içine yarım bardak portokal suyu karıştırmalı ve badehu* bir kalıbın (forma) yarısına kadar dökmeli üstüne de portakalın dilimlerini dizmeli onların üzerine de kalan elmasiyeyi döküp kalıbı doldurmalı.
Soğuk bir yerde bırakmalı; durduktan sonra bu kalıbı pek sicak suyun içinde bir dakika kadar ısıttıktan sonra bir tabak içine çevirerek çıkarmalı.

-----------------------------------------------------------------------------------
not: bloglar arasında en çok ziyaret edilenlerin yemek tarifi verenler olduğu malûm. listenin başındaki blogu da çok başarılı buluyorum laf aramızda. ama, bana gazete köşelerinin lokanta tanıtımlarının, yeme içme tariflerinin bir devamı gibi gelen, 'hadi bugün de bir yemek tarifi vereyim'li bir modaya dönüşen bu durumu da garip buluyorum. 'nedir bu açlık, herkes sürekli yemek yapıp yemek mi yiyor' diye düşünürken bir kitap geçti elime. giriş yazısı ve biri alafranga, diğeri alaturka iki tarifle birlikte işte ben de modaya uydum!

* tabahat: aşçılık
* badehu: ondan sonra

-----------------------------------------------------------------------------------
fotoğraf: emine ceylan/buğday tarlası

tombala

2005-12-31T12:16:00.000+02:00

1987'yi 88'e bağlayan gece ortaköy'de toplananlar, kendi şehirlerinde sokakta bir yılbaşı geçirmenin saf sevinci içindeydiler. büyücek bir arkadaş evi gibiydi meydan, hava soğuk muydu, müzik sistemi iyi miydi, sunucu çok mu konuşmuştu, kimsenin umrunda değildi. sahnede bulutsuzluk özlemi, acil demokrasi'yi mi söylüyordu, ondan da emin değilim. belki de zihnim bana bir oyun oynuyor. tanımadığı insanlarla kolkola zıplamanın tadını yaban ellerden bilenler, burada olduklarına inanamıyor gibiydiler. sonra ortalık karıştı, polis, kavga, şu, bu.. ben, taze bir aşkın ve biberli cinin sarhoşluğuyla pek bi şey hatırlamıyorum. ama o geceyi yaşayanların zihninde bu sadece bir detaydır diye düşünüyorum nedense. bize kalan, karanlık gecelerden sonra aydınlık bir hediyeydi.
***
haftanın 4-5 gecesini dışarlarda geçiren, beyoğlu cemaatinden bir arkadaşım, yılbaşında evde olacağını söyledi: "varoşlar kazandı!"
ha şunu bileydik!
***
o ortaköy gecesinden sonra, giderek artan bir kalabalığa, taciz ve kavgalara rağmen, sokakları terketmedi insanlar. hep beraber eğlenilebileceğini savunuyorlardı, elbette sokaklar herkesindi...
geçen sene taksim'de bir lokantanın girişine sığınıp, hayatımda ilk kez 'gelin beni alın' demek için arkadaşlarımı arayıp ulaşamayınca yaşadığım panik duygusunda yalnız değildim sanırım. linç kalabalıklarını andıran gözü dönmüş, neşeyle, eğlenceyle hiç ilgisi olmayan suratların arasından geçip tanıdık bir yere ulaşabileceğime inanmam için orada yarım saat kadar beklemem gerekti. ironik bir biçimde, o günlerin gündem konusunu hatırlayıp bu kalabalıkların, 'hani nerede avrupa, hemen gireceğiz' dediklerini düşündüm nedense.. sidik deresi olmuş yollarda tek hatırladığım ağlayıp bağırarak gecenin ve ortamın berbatlığından sözeden insanlardı. yeni yıl kutlu filan değildi. hiç kimse için..
***
hadi söyleyelim. bu kalabalıkları mümkünse tamamen gözden uzak tutmak isteyenler, dikenli tellerin ardında, korunaklı, çamlı, noel babalı eğlencelerini sürdürecekler. anlayan, savunan küçük azınlıksa, arasına karışamayacağı kalabalıkların altında kalmamak için kenara çekilecek.
***
tombala eğlenceli bir oyundur, hiç küçümsemeyin. hepinize iyi seneler.

yıldız!

2005-12-27T17:54:00.000+02:00

oldum olası kafamı meşgul eden, ilgimi çeken bir kadın oldu yıldız tilbe. televizyona çıktığı ilk gün yanık sesi, kırılgan gövdesi ve şeffaf ruhuyla söylediği türkü ile çarpıldığımdan beri: "zülüf dökülmüş yüze..."
yanında gözyaşları ile dinleyen, 'hepimizin sevdiği, müzikleriyle büyüdüğü kraliçe', herkesin bilip hiç kimsenin yazmadığı bir nedenle onu bir süre sonra hayatından uzaklaştırdı. izmir'deki pavyondan çekip istanbul'daki evine getirivermişti bu güzel sesli kürt kızını, şimdi de gönderiveriyordu işte. bu kadar kolaydı...

bu neredeyse sokağa atılmanın, daha sonra yaşananlara bir zemin oluşturmadığını kimse söyleyemez herhalde. başkalarının hayatını böyle sert biçimde yönlendirenler sorumluluk filan almadı, kimsenin aklına da bişey sormak gelmedi. akıl almaz biçimde, birilerinin canını yakmak, birilerini ise sonsuza kadar korumakla görevlendirilmiş gibi duran 'medya'da hep eşitsizlik içinde sunuldu olan biten: arıza kadın/anlayışlı kraliçe!
belli ki yıllarca bu yalnız bırakılmanın sıkıntısını yaşadı. umutsuzca anlaşılmayı ve kabul edilmeyi istedi belki de, bilemiyorum, ambargonun nereye kadar uzandığını kestiremiyorum. ama yine de bu konuda pek konuşmayan yıldız'ın söyleyiverdiği bir laftan tahmin yürütebiliriz: "beni sevdiğini söylüyormuş. iyi ki seviyor, bir de sevmeseydi ne olacaktı kimbilir!"

sonrası malûm. yanık sesli bir yorumcu olması öngörülen yıldız, beklenmedik biçimde söz yazıp beste yaparak zirveye oturdu, yalnızca adıyla anılan ölümlüler arasına karıştı. hem güzel şarkılar yaptı, hem sevildi, hem de sattı. ama bütün bunlar başkalarına güç ve istikrar getirirken, onun savrulmaları, yalpalamaları hep sürdü. öfkesi, kendini ve kimi zaman da çevresini yakıp kavurdu, saldırılara açık kıldı onu. neredeyse adıyla anılabilecek dansı gibi kendine özgü, dengesiz gibi ama dengeli, deli gibi ama akıllı bir kadın o aslında. müziklerindeki başına buyruk takıntılı tekrarlar ve danslarındaki kişiselliğin de etkisiyle björk'e benzetiyorum ben onu. çoğunluğun burun kıvıracağını bile bile. 'şarkılarım da şarkılarım' diyip başka bir şey demediği halde, onu müzisyen, söz yazarı ve yorumcu kimlikleriyle değil de, biraz komik, biraz zavallı, ama evet çok samimi bir figür gibi ve alenen 'deli' diyerek sunanlardan birine, kendi 'makina'sında cevabı verdi müstehzi bir gülüşle: "ben de seni idare ediyorum okan!"

şimdi yeniden, muhtemelen bunu hiç kastetmeden, başka bir dokunulmaz güç odağının karşısında. şarkılar söylüyor, dansediyor, eğlendiriyor. birilerinin onu arkasından ittirmesine, bu reyting kavgalarının tarafı yapmasına ne kadar dayanacağı ise meçhul. git/gellerle dolu ömründe onu bu kadar güzel, kendine güvenli ve sakin görmüş müydük bilmiyorum. bu yüzden biraz daha iyi kalsın istiyorum, stüdyoda annesinin ayakkabılarını giymiş kız çocuğu gibi sekerken düşmesin diye dua ediyorum, çoğu zaman yaptığı gibi ayakkabıları fırlatıp çıplak ayaklarla sallansın, eline tutuşturulan soruları sormasın, onu seven ve eğlenenlerle birlikte türküler söylesin istiyorum bir süre daha. herkes samimiyetten bahsederken o öylece dümdüz baksın kameralara. tv seyretmenin arada bir böyle hediyeleri olsun.

çok uzak, fazla yakın

2005-12-18T16:40:00.000+02:00

iran’a ilk kez 1998’in sonbaharında gittim. bir otobüsün içinde ülkeyi bir uçtan diğerine katederken beni saran ve sarsan ilk duygu, bu kadar yakınımızda olan bir ülke hakkında nasıl olup da bu kadar cahil olduğumdu. bunun yalnızca benim cehaletim olmadığını dönünce anladım. düşününce herkes anılarından birkaç iranlı arkadaş çıkartıyordu, üstelik onlar çok sevilen arkadaşlardı. ama bir bulut çökmüştü anıların üstüne ve iran deyince herkes yalnızca mollaları hatırlıyordu. bir de üstelik, ülkede yaşamaya devam edenlerle, ülkesini terkeden, terketmek zorunda kalanları ayrı kefelere koyarak... gitmekle kalmak arasındaki çizginin ne kadar ince olduğunu unutuveriyor insan.

hatemi cumhurbaşkanı olalı bir yıl olmuştu ve ülkeye daha önce gelenler değişimi hemen farkettiler. artık pek ortalıkta görünmeyen devrim muhafızlarının giyim ve davranışlara müdahale etmesinden tut da, kadın fotoğrafları olan gazeteleri toplamalarına dek bir sürü hikâye dinledik. acemice örtünüp çıkıyorduk sokaklara, yabancı olduğumuz her halimizden belliydi, hiçbir tepkiyle de karşılaşmadık. insan malzemesinin, ilişki biçimlerinin ve günlük hayatı yaşama coşkusunun nasıl bambaşka köklerden beslendiğini, şimdilerde 23 yaşına giren rejimin bunu hiç de öyle radikal biçimde değiştiremediğini düşünmüştüm hayret ve keyifle.

-------------------------------------------------------------------------------------

yıl 2002. daha önceki içinden geçme macerasından yıllar sonra, günlük hayata dalmak, insanlarla tanışmak ve film festivalini izlemek üzere tahran’dayım. geniş caddeleri ve kaldırımları, iki-üç kavşakta bir karşıma çıkan meydanları, caddelerin iki yanından akan, bazen neredeyse birer dereye dönüşen arkları, adım başı çeşit çeşit taze meyve suyu ve çörek satan büfeleri ve büyük yeşil alanları ile gerçek bir ‘şehir’ tahran. tabloyu bozan tek şey, hava kirliliği. arkasını iran’ın en yüksek zirvesi olan elburz’un da içinde olduğu sıradağlara yaslayan tahran, trafikteki çok eski arabaların ve taksi motosikletlerin yaydığı ciddi bir kirlilikle boğuşuyor. ama gençler, bütün gürültüsüne ve kirliliğine rağmen tahran’ı tercih ediyorlar yaşamak için: “herşey burada!”
sinema, tiyatro, festivaller ve giderek yaygınlaşmakta olan internet. ama elbette asıl önemlisi, özgürlük ortamı.

çok canlı ve yaşayan bir şehir tahran. ‘siesta’ saatlerinde sokaklar boş, dükkânlar kapalı. saat 4’ten sonra ortalık şenleniyor. alışveriş, yemek, piyasa... sanılanın aksine ne kaçgöç, ne de haremlik-selâmlık. olsa olsa bildik aile salonu durumları. belediye otobüslerindeki haremlik uygulaması, ulaşımın büyük yükünü taşıyan taksi dolmuşlarda geçersiz. yani kadınların örtülerini çıkartırsanız, ülkenin nasıl yönetildiğine dair pek ipucu kalmıyor geride. yani en azından ilk bakışta.

iran’a giden kadınlara sorulan ilk ve bazen de tek soru şu: “örtündün mü?” oysa bu soruyu geçmek ve bilmem kaç yıllık uygarlığın üzerinde oturan bu zengin birikimli ülkeyi, caddelerinde sular şırıldayan şehirleri, hemen ve can-ı gönülden bağrına basan insanları, neşeli ve özgüvenli kadınları, maçoluktan uzak erkekleri, çayhanelerinde nargile eşliğinde müzik dinlemenin tadını, şair mezarlarında şiir mırıldananların seyrini anlatmak istiyor insan. sokaktaki yaşamın, çocukluğun kokularını hatırlatan başka başka hallerini anlatmak.

ama unutmak mümkün olmuyor. kötü bir kaza gelmiş ülkenin başına ve hayatların tepesine çöken rejim herşeyin üstünde ve yanıbaşında duruyor elbette. iranlı kadınların şah rejimini protesto etmek için taktıkları örtüler başlarında kaldı ve hatemi sonrası gevşeyen günlük hayatta görünürdeki en büyük yasak olarak hâlâ duruyor. şehirli kadınların neredeyse saçlarının yarısını açıkta bırakacak biçimde arkaya kaydıkça kaymış, ama bir türlü tümüyle sıyrılıp inemiyor. kaldı ki ne kadarı rejimin baskısı, ne kadarı geleneksel, ne kadarı alışkanlık; yasak kalkmadan anlaşılacak gibi değil.

kısa bir süre bu kaderi paylaşmak zorunda kalan yabancılar öyle zannetse de, dokuz yaşında hicaba giren ve artık eşarplarını bir parçaları gibi taşıyan kadınların yaşadığı en büyük zorluk bu değil elbette. dindar hristiyanlar aşırı kapanıp çarşaflara bürünerek, lâik müslümanlar da sürekli yakınarak meseleyi yalnızca buna indirgiyorlar; iranlı kadınların aslında ne düşündüğü ve ne yaşadığıyla ilgilenmeyip, kendi düşüncelerini onlara yamayarak. erkeklerle birlikte toplumsal yaşamın her alanında görünen iranlı kadınlar ise, rejimin ilk yıllarında seyahat bile edemezken gıdım gıdım aldıkları özgürlüklerinin detaylarıyla meşguller.

-------------------------------------------------------------------------------------
not: bu yazının üzerinden neredeyse dört yıl geçti. politik değişikliklerin farkındayım, ama haberler insanı anlatmıyor. ve iran'la ilgili her haberde benim canım yanıyor. komşunun evinden gelen seslerin yanında bir de bu izlenimler olsun istedim.